فرهنگ مهروش
 
 
 

     آیین نامۀ امتحانات طول دوره       

 

شیوه‌نامۀ امتحانات طول دوره

آیین نامه امتحانات طول دوره

 

دانشجویان گرامی!

با سلام، خواهشمندم پیش از پاسخ گفتن به پرسشهای امتحانات ماهانه و میان دوره، با مطالعۀ این آیین نامه از شیوه‌نامۀ امتحانات آگاهی حاصل کنید. این آیین‌نامه در تمامی دوره‌هایی که مسئولیت تدریس با من باشد، مراعات خواهد شد.

دکتر فرهنگ مهروش

 

 

الف) کلیات

     در هر دورۀ درسی که مسئولیت تدریسش به من محول شده باشد، دو امتحان طول دوره برگزار می‌گردد: امتحان ماهانۀ اول، و امتحان میان ترم. این دو امتحان، از روش و مقرراتی یکسان پیروی می‌کنند و البته تفاوتی جزئی نیز در تصحیح دارند که در این آیین نامه توضیح داده شده است.

     در موارد نادری که در یک امتحان، ضوابطی خلاف این آیین‌نامه طلب شود، در اصل برگۀ امتحانی به اطلاع دانشجویان خواهد رسید.

     هدف از امتحانات طول دوره، آگاهی یافتن مدرس و دانشجو از نقاط قوت و ضعف خویش، و تمرین نگارش علمی، نقادی و نقدپذیری است. مدرس برای تأمین این اهداف، کوشیده است مقررات امتحان را چنان تنظیم کند که تنها افرادی با علاقه و با انگیزه در امتحان مشارکت جویند. از همین روست که مشارکت نکردن در امتحان، تأثیر منفی در نمرۀ طول دورۀ دانشجو ندارد.

 

ب) شیوۀ برگزاری

     در هر دو امتحان، پرسشها در تاریخ مقرر طبق برنامۀ درسی کلی دوره به دانشجو ارایه خواهد شد و او طی یک هفته برای پاسخ گفتن بدانها تلاش خواهد کرد. پاسخ دانشجویان، تنها هفتۀ بعد از امتحان دریافت خواهد شد؛ مگر آن که به دلیلی خاص، وقت دیگری مقرر شود که در بالای برگۀ امتحانی اعلام خواهد شد. با پایان تاریخ مقرر برای امتحان، برگه از هیچ دانشجویی ستانده نخواهد شد.

     پس از تحویل گرفتن پاسخها از دانشجویان، مدرس در طول یک هفته برگه‌ها را به‌دقت بازبینی خواهد کرد و اشکالات دانشجویان را در حاشیۀ برگه خواهد نوشت و میزان تلاش دانشجو را نیز با نمره‌ای خواهد نمایاند. پس از تصحیح، در اولین هفتۀ بعد از بازگرفتن برگه‌ها از دانشجویان (و دومین هفتۀ بعد از امتحان)، دانشجویان برگه‌های تصحیح شدۀ خود را دریافت خواهند کرد.

     در امتحانات ماهانه، دانشجویانی که به تلاش آنها نمره‌ای تعلق گرفته است (هر چند کم، و حتی صفر)، یک هفته فرصت دارند که اشکالات را مرتفع سازند و اصل برگۀ تصحیح شده را به همراه یک نسخۀ بازنویسی شده و رفع اشکال شده، به مدرس بازگردانند. مدرس، یک بار دیگر برگه‌ها را بازبینی خواهد کرد و با سنجش میزان توانایی دانشجو در رفع اشکالات خویش، نمرۀ نهایی او را ثبت خواهد نمود.

     در امتحانات میان ترم، پس از تصحیح اولیه، نمره‌ها ثبت می‌شوند و اشکالات نیز در حاشیۀ برگه توضیح داده نخواهد شد. این اصلی‌ترین تفاوت امتحان ماهانه با میان ترم است.

 

پ) پرسشها

     پرسشها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که برای دست‌یابی به این اهداف، مطالعۀ صِرف پاره‌ای از کتاب که در بردارندۀ توضیحاتی در بارۀ مطلب است بسنده نخواهد بود. معمولا این پرسشها فهم کلی دانشجو از تمام درس را به چالش می‌کشند؛ نه فهم او از عبارتی خاص، یا نکته‌ای ویژه را.

     در کنار هر پرسش، دو نکته به دانشجو یادآوری شده است: نمرۀ پاسخ صحیح، و حجم تقریبی پاسخ.

10ـ                 لازم است که دانشجویان، پیش از پاسخ گفتن به پرسشها، مجموع بارم نمرات را بررسی کنند. لازم است صرفا به 100 نمره از پرسشها پاسخ دهند؛ حال آن که ممکن است گاه در برخی امتحانات، مجموع بارم پرسشها بسی بیشتر باشد. در صورتی که مجموع بارم نمرات بیش از 100 نمره بود، بدان معناست که مدرس، پرسشهایی اختیاری داده، و دانشجو حق دارد به اندازۀ 100 نمره از میان این پرسشها انتخاب کند.

11ـ                 هر گاه در انتخاب پرسشها دقت به عمل نیاید و پرسشها به نحوی انتخاب شوند که مجموع نمرات بیشتر از 100 نمره شود، مدرس تنها پرسشهای ابتدای برگه را ـ تا سقف بارم 100 نمره ـ تصحیح خواهد کرد و پرسشهای انتهایی را واخواهد نهاد.

12ـ                 رعایت حجم پاسخها بر پایۀ همان مقدار که برای هر سؤال مجاز دانسته شده، ضروری است. اگر دانشجو کمتر از حجم یاد شده نیز توضیح دهد، بدان معناست که مطلب بیشتری برای بیان در خاطر نداشته است و اگر بیشتر بنویسد، بدان معناست که (با فرض درست بودن پاسخ) در بیان آنچه فهمیده است، ضعف دارد. بدین سان، لازم خواهد شد که دانشجویان هم فشرده نویسی و هم نگارش ضابطه‌مند را تمرین کنند.

 

ت) نمرات

13ـ                 امتحان ماهانه، تا سقـف 4 نمرۀ مثبت (از مجموع 6 نمرۀ طول ترم) به نمرۀ پایانی دانشجو خواهد افزود و از آن هیچ نخواهد کاست. به همین ترتیب، امتحان میان ترم نیز تا سقف دو نمره به نمرۀ طول دورۀ دانشجو می‌افزاید و تأثیر منفی نیز ندارد.

14ـ                 هر گاه دانشجو در این امتحان قادر به کسب نمره واقعی بالاتر از 85 از 100 نمره (معادل 17 از 20 نمره) شود، آگاهیهایش در زمینۀ درس، در حد یک دانشجوی خوب رشتۀ الاهیات است. دانشجویانی که نمره‌ای میان 60ـ85 (یعنی در حدود 12ـ17 از 20 نمره) کسب کنند، آنچه را که از یک دانشجوی متوسط رشتۀ الاهیات انتظار می‌رود برآورده‌اند.

15ـ                 بسته به تشخیص مدرس، ممکن است گاه افزون بر «نمرۀ واقعی»، «نمرۀ رسمی» نیز برای دانشجو ثبت شود. این نمره نشان می‌دهد پایان نیمسال با چنین گونه پاسخی به پرسشها، در حدود چه نمره‌ای به ادارۀ امتحانات گزارش خواهد گشت. نمرۀ رسمی، به هیچ روی نشانگر بنیۀ علمی فرد نیست و نمرۀ مثبتی که به تلاشش تعلق می‌گیرد، بر آن پایه نخواهد بود.

 

ث) ارتباط با مدرس در طول امتحان

16ـ                 در صورت نیاز به مشورت مدرس در طول هفتۀ امتحان، دانشجویان می‌توانند از طریق صفحۀ «ارتباط با من» در پایگاه اینترنتی مدرس، پرسشهای خود را با او در میان گذارند. مدرس در کمتر از 24 ساعت، پاسخ این پرسشها را خواهد داد. بخشی از نمرۀ کلاسی دانشجو در هر دوره، به مشارکت وی در این قبیل ارتباطات اختصاص داده می‌شود. بجز این، هیچ گونه ارتباط دیگری با مدرس در طول دورۀ امتحان (همچون تماس تلفنی، و...)، مرسوم نخواهد بود.

 

ج) ضوابط تصحیح برگه‌ها

17ـ                 قواعد عمومی تصحیح برگه‌ها، همان است که پیش از این در «سیاستگزاریهای امتحانات و ارزشیابی» توضیح داده شده است؛ جز این که در تصحیح برگه‌های طول دوره، هیچ گونه ارفاقی صورت نخواهد گرفت و «نمرۀ واقعی» که به دانشجو داده می‌شود، بیانگر سطح علمی اوست.

18ـ                 در تصحیح برگه‌ها، اصلی‌ترین تکیۀ مدرس بر احراز میزان فهم دانشجوست. هر گاه مدرس فهم دانشجو را احراز نکند، هیچ نمره‌ای به تلاش وی تعلق نخواهد گرفت، هرچند پاسخ کاملا صحیح باشد. یک نکتۀ مهم در همین راستا، فهم صحیح پرسش است. لازم است پاسخ دانشجو چنان باشد که مدرس، دریابد وی سؤال را درست متوجه شده است. هر گاه کسی سؤال را درست فهمیده باشد، حتی اگر پاسخش خطا باشد، نیمی از نمره را خواهد گرفت. برعکس، اگر کسی پاسخ را صحیح نوشته باشد، اما جواب چنان باشد که مدرس متقاعد نشود وی درک درستی از اصل سؤال داشته است، نمره‌ای بدان پاسخ تعلق نخواهد گرفت.

19ـ                 از آنجا که لازم است پاسخ دانشجو معلوم كند كه درس را فهمیده است، از وی انتظار می‌رود برگۀ امتحانی او، ادبیاتی برآمده از فکر و ذهن خود او را داشته باشد. یک دانشجو زمانی از قابلیت دانشجویی برخوردار است که بتواند خود، مولد ادبیات علمی باشد. بدین سان، ضروری است که کلیۀ مطالب تنها با انشای خود شخص نوشته شده باشند. آوردن کلمات و جملاتی که خود فرد معنای آن را نفهمیده است، به شدت نامقبول و زننده است و هر گاه احراز شود که دانشجو خود مولد این ادبیات نیست، به کوشش وی نمره‌ای تعلق نخواهد گرفت. از دید مدرس هیچ فرقی ندارد که دانشجو، پاسخ صحیح را عینا از حرفهای خود مدرس تهیه کند، یا از منابع و کتبی دیگر، یا از روی نوشتۀ همکلاسیها بنویسد. این کارها همگی در یک ردیف دیده می‌شوند و همگی حکایت از آن دارند که دانشجو خود، مطلب را به درستی نفهمیده است.

20ـ                 افزون بر لزوم خودداری از رونویسی مطالب کتابها، لازم است که دانشجو از نگارش استدلالی بجز آنچه خود بدان معتقد است و می‌تواند پس از استمرار بحث حضوری و رویاروی از آن دفاع کند، جدا بپرهیزد؛ چرا که سودی برایش ندارد، وقت مدرس را می‌گیرد و ازیرا گونه‌ای توهین به وی تلقی خواهد شد.

21ـ                 بر پایۀ همین منطق، لازم است که نقل قولهای دانشجو از اقوال دیگران هم ضابطه‌مند باشد. همچنان که گفته شد، حتی رونویسی اقوال «دانشمندان» هم قابل قبول نیست و پاسخ، باید حاصل کار علمی خود فرد باشد. با این مبنا، لازم است که دانشجو نقل قولها را به حد اقل برساند و تا آنجا که ممکن است، آراء و افکار دیگران را نیز با بیان خودش توضیح بدهد.

 

چ) تعهدات اخلاقی طرفین

22ـ                 مدرس برای تک تک دانشجویان شرکت کننده در امتحان، با دقت کامل صرف وقت خواهد کرد و زمانی طولانی را به نگارش اشکالات دانشجو، و کمک به رفع آن اختصاص خواهد داد.

23ـ                 متقابلا، انتظار می‌رود که دانشجویان هم با تعهد نسبت به سرمایۀ وقت مدرس، در شرایط بی‌علاقگی، کسالت، یا هر عذر دیگری از این دست، هیچ ننویسند و در صورت تمایل به مشارکت، وقتی زنده را بدان اختصاص دهند. هر گاه در امتحان مشارکت نکنند، نمره‌ای را از دست نمی‌دهند، پس اخلاقا موظفند مراعات حال مدرس کنند و تنها با انگیزۀ علمی مشارکت جویند.

24ـ                 به همین ترتیب، پس از یادآوری اشکالات دانشجو در حاشیۀ برگه، مدرس انتظار دارد که دانشجویان، نسبت به فهم دقیق آن اشکال و رفع کاملش کوشا باشند و صرفا، ظاهر برگه را اصلاح نکنند. برای نمونه، مدرس انتظار دارد که اگر اشکالی را برای پاسخ به پرسش اول تذکر داد، دانشجو متوجه شود و همان اشکال را در پاسخ به پرسشهای بعدی نیز، بدون یادآوری مدرس برطرف کند.

25ـ                 این همه صرف وقت، برای رفع اشکال از علاقه‌مندان است. بدین سان، هر گاه فرد بی‌علاقه‌ای برگه‌ای را از نوشته‌های دیگران تدارک بیند و اسباب اتلاف وقت شود، یا احراز شود که دانشجویی نسبت به هزینۀ وقت مدرس بی‌مسئولیتی کرده، و به هر شکل از جمله تقلب، رونویسی از نوشته‌های دیگران، و یا کاربرد هر شیوۀ دیگر، مدرس را به کاری بی‌حاصل گرفتار کرده است، شخص دانشجو مسئولیت عواقب انضباطی چنین رفتاری را عهده‌دار می‌گردد. تقلب در امتحان و رونویسی کورکورانۀ دست نوشته‌های دیگران، کاری غیر اخلاقی، و مغایر با اصول امتحان تلقی خواهد شد.

 

ح) تعهدات اخلاقی دانشجو به جامعۀ علم

26ـ                 همچنان که دانشجو نسبت به وقت مدرس متعهد است، لازم است کوشش علمی اخلاقی و متعهدانه‌ای را نیز پی گیرد. یکی از ارکان اخلاق علمی، رعایت حقوق اندیشمندان و دانشوران است. بدین سان، دانشجو موظف است هر گاه از دیگران نقل قول نمود، برای رعایت حقوق مؤلف، و پرهیز از سرقت علمی، حتما مأخذ خود را دقیق بیان دارد (نویسنده، کتاب، مشخصات نشر، جلد و صفحه) و مشخص کند که این ادبیات، نخستین بار توسط چه کسی تولید شده است.

27ـ                 در پاسخ به پرسشها، کاربرد منابعی كه در خلال درس معرفی شده، گر چه ضروری نیست، بسیار مفید است. هر چه دانشجو بهتر بتواند از منابع بهره جوید، دانشجوی تواناتری تلقی خواهد شد؛ البته لازم است شیوۀ بیان وی طوری باشد که نشان دهد از کدامین منابع، و از هر یک چه اندازه بهره گرفته است و چه بحثهایی نیز دستاورد فکر خود اوست.

28ـ                 بدین منظور، لازم است وقتی مطلبی را از كسی نقل می‌شود، حتما به گونه‌ای دقیق به آثار وی ارجاع دهند. افزون بر این، لازم است منابع خود را در پاسخگویی به سؤال یاد كنند. كاربرد منابع دست اول به دریافت نمره‌های ارفاقی خواهد انجامید. به هر روی، ارجاع باید به گونه‌ای باشد كه مدرس بتواند با مراجعه به منبع، مطلب را بیابد. بدین سان افزون بر جلد و صفحه، یادكرد مشخصات نشر كتابها نیز لازم است.

 

خ) سبک نگارش

29ـ                 از آنجا که امتحانات میان دوره درواقع کوششی مشارکت‌جویانه توسط همۀ دانشجویان است، و از آنجا که یکی از اهداف مهم امتحانات طول دوره، آموزش کار جمعی و رعایت استانداردهای عمومی به شمار می‌رود، یکایک دانشجویان موظفند اصول ذکر شده برای سبک نگارش را مراعات کنند. در صورتی که به هر دلیل این اصول رعایت نشوند، برگۀ دانشجو تصحیح نخواهد شد.

30ـ                 لازم است چینش مطالب در نوشتۀ دانشجو نظم منطقی داشته باشند؛ چنان که خواننده به آسودگی بتواند استدلالهایش را دنبال کند. بدین منظور، آگاهی یافتن از اصول نگارش پاراگراف علمی ضروری است.

31ـ                 نوشتۀ علمی، نوشته‌ای دقیق است. پس رعایت علایم نگارشی (نقطه، ویرگول، علامت تعجب، نقطه‌ویرگول، علامت سؤال، گیومه، پرانتز، تورفتگی آغاز پاراگراف...) ضروری است؛ چرا که در غیر این صورت، از دقت متن کاسته می‌شود.

32ـ                 ضروری است: ١) برگۀ پرسشها را به پاسخنامۀ خود ضمیمه، و شمارۀ پرسش را در پاسخ قید کنند؛ ٢) تنها بر برگۀ سفید آـ4 و تنها با خودکار مشکی بنویسند؛ ٣) نوشته از طرف راست 8 سانتی‌متر حاشیه داشته باشد و در هر صفحه بیش از 15 خط نوشته نشود؛ 4) مشخصات خود را تنها در کادر پیش‌بینی شده بنویسند؛ 5) در گوشۀ پایین سمت چپ همۀ صفحات پاسخ، شمارۀ صفحه را قید کنند؛ جز منگنه کردن (تنها از محل مشخص شده)، هیچ روش دیگری را برای به هم پیوستن برگه‌های خود، کار نگیرند و از افزودن شیرازه و طلق ومانند آنها خودداری کنند. بدون رعایت اینها، برگۀ امتحانی از دانشجو گرفته نخواهد شد.

33ـ                 لازم است که دانشجویان، پیش از پاكنویس كردن پاسخها، در موارد تردید برای رفع غلطهای املایی به فرهنگ لغت مراجعه كنند. غلط املایی در شأن دانشجو نیست و در صورت مشاهده، نمرۀ (واقعی) صفر منظور خواهد شد. دانشجویان میتوانند برای آگاهی از رایجترین مشکلات نگارشی دانشجویان، این نوشته را ببینند.

 

راهنمای پایگاه آخرین صفحات به روز شده