برنامه تدریس «ادبیات عرب١»

مقطع تحصیلی: کارشناسی الاهیات ـ گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی

مدرس: دکتر فرهنگ مهروش

سازمان: دانشگاه آزاد اسلامی (واحد آزادشهر) ـ گروه الاهیات

زمان: نیمسال تحصیلی دوم 138٦ـ138٧

زمان اختصاص یافته: معادل سه واحد درسی

آدرس الکترونیکی مدرس: F.Mehrvash@cgie.org.ir

پایگاه: www.FMehrvash.com

ساعت ملاقات (با هماهنگی): شنبه‌ها، ٨ ـ٣٠: ٩

ساعت رفع اشکال: با هماهنگی دانشجویان، معین خواهد شد.

1ـ     اهداف آموزشی (که در پایان دوره باید حاصل شده باشد):

1ـ1ـ        آشنایی کامل با صرف عربی و قواعد اشتقاق آن

1ـ2ـ        تسلط نسبی در کاربرد قواعد اعلال این زبان

2ـ     آرمانهای آموزشی (که علاقه‌مندان باید بدان دست یابند):

2ـ1ـ        توانایی در مکالمۀ عربی

2ـ2ـ        توانایی در خواندن و فهمیدن متون کهن عربی (همچون قرآن کریم، ادعیه، و مانند آنها)

3ـ     شیوۀ تدریس: از آنجا که درس در ٣ واحد ارایه گردیده، و از آنجا که متأسفانه در عرف دانشگاهی ایران، برای دروس سه واحدی تنها دو ساعت و ربع زمان در نظر گرفته است، و با نظر به این که تدریس درس پشت سرهم بازده پایینی خواهد داشت، کلاس درس، به یک جلسۀ ١ ساعت و ربع، یک ربع استراحت، و یک جلسۀ یک ساعتۀ دیگر تقسیم خواهد شد. متأسفانه در حال حاضر امکان اختصاص زمان قانونی به درس وجود ندارد؛ چرا که بلافاصله در محل، کلاس دیگری برگزار خواهد شد و لازم می‌آید هر چه سریع‌تر، محل را ترک کنیم. بدین سان، کل ترم به حدود ٣٢ جلسۀ تقریبا ٦٥ دقیقه‌ای تقسیم خواهد شد که این میزان، برای تدریس فشردۀ درس ما کافی است. به هر روی، اندکی غفلت سبب خواهد شد به شدت از برنامۀ زمان‌بندی عقب بمانیم. نیز، به سبب تنگی وقت، حجم عمدۀ یادگیری دانشجو در خارج از کلاس و در ضمن انجام تمرینات روی خواهد داد. از همین روی، انجام تمرینات همۀ نمرۀ طول ترم را به خود اختصاص داده است. همراه داشتن قرآن کریم در کلاس درس الزامی است و مثالهای متعددی از آن، به تناسب مباحث هر جلسه مطرح خواهد شد.

4ـ     آیین حضور درس: حضور درس الزامی نیست، ولی بی‌خبر ماندن از آنچه در کلاس می‌گذرد، خلاف شئون دانشجویی دانسته می‌شود . اجازه گرفتن در هنگام ورود و خروج، یا برای غیبت مرسوم نخواهد بود. مستمعان آزاد، برای حضور تا آنجا که به مدرس مربوط است، منعی ندارند. در تمام مدت تدریس هیچ کس حق ایجاد مزاحمت برای درس را نخواهد داشت و در موارد بسیار ضروری، لازم است فقط با مدیر محترم اداره امور کلاسها هماهنگ، و از مراجعۀ شخصی خودداری شود. کلاس تنها در تعطیلات رسمی دایر نخواهد گشت و در سایر ایام، بدون در نظر داشتن عرف عمومی، هر گاه غیبت عمومی دانشجویان اسباب اخلالی در درس فراهم آورد، به شدت (با کسر 5 نمره از مجموع نمرات ارفاقی درس) برخورد خواهد شد.

5ـ     متن درسی: کتاب صرف ساده، که متن درسی حوزه‌های علمیۀ ایران در تحصیل صرف است، برای شما انتخاب شده است. پیشنهاد می‌شود همراه با هر مبحث آن، کتاب صرف مقدماتی نیز که به ضمیمۀ همان کتاب چاپ شده، و خلاصه‌ای از مباحث آن را در خود جای داده است، مطالعه شود. کل کتاب در طول ترم جاری به خواست خدا تدریس خواهد شد.

6ـ     ارزشیابی:

6ـ1ـ        تاریخ امتحانها در جدول برنامۀ زمان‌بندی (شم‍ ٨) اعلام شده است.

6ـ2ـ        نحوۀ امتحانها: افزون بر امتحان پایان دوره، امتحان ماهانۀ اول و میان ترم نیز برگزار خواهد شد. امتحانها به صورت تشریحی است. بجز امتحان پایان ترم، در سایر موارد پاسخگویی به پرسشها در منزل، و در ظرف مدت یک هفته انجام خواهد گرفت. پرسشها به گونه‌ای طراحی خواهند شد که مطالعات شب امتحانی کارساز نباشند و تلاش درسی دراز مدت دانشجو در خلال تحصیل نمایانده شود. در همۀ امتحانات قوۀ تحلیل، ذهن نقاد، توانایی در نگارش علمی و در نهایت، التفات وی به تفاوت میان بیان علمی و غیرعلمی مطالب و به بیانی گویاتر، میزان هماهنگی دانشجو با اهداف تعریف شده در آموزش درس با امتحانهای مختلف کشف می‌شود. تأکید اصلی در امتحانات این درس، بر کاربرد عملی قواعد خواهد بود، و نه بر حفظ و آگاهی داشتن از آنها. بجز امتحان پایان نیمسال که از ضوابط اداره امتحانات پیروی خواهد کرد، شرکت در امتحانهای دیگر برای او اختیاری خواهد بود. بدین سان، هدف از نمره دادن به برگه‌های امتحانی، تنها به دست دادن برآوردی از وضعیت تحصیلی دانشجو به خود او خواهد بود. کاربرد هر گونه کتاب یا جزوه، هر گونه مشورت، یا هر کاری دیگر از این قبیل در هنگام امتحانات طول دوره مجاز است. در مواردی که مشاهده شود کسی مطلبی را نوشته است که خود به درستی از معنایش آگاه نیست، یا رونویسی ناقص و نامفهومی را بدون افزودن تحلیل خویش در میان آورده، یا قولی را به خطا به کسی نسبت داده، از آنجا که این کار سرسری و غیر مسئولانه در بر دارنده هیچ سودی برای وی نیست و گونه‌ای توهین به مدرس است، برگۀ وی تصحیح نخواهد شد. در برابر، دانشجویان نیز اخلاقاً موظفند از انتقاد علمی و ارزشیابی مدرس فرونگذارند.

6ـ3ـ        بارم نمره‌ها (نک‍: جدول روبه‌رو):

       نمره‌ها بر مبنای (٢) محاسبه شده است.

       معیار پرسشگری در کلاس، ارایۀ پرسشهایی است که مدرس را به تأمل وادارد، یا سبب شود او به مسایلی که پیشتر آگاه نبوده است بیندیشد.

       مراد از رعایت شئون دانشوری، آموختن شیوه بحث و انتقاد صریح و بی‌تملق در عین رعایت احترام، دوری جستن از شیوه‌های بیان عوامانه و غیر علمی مباحث، دوری جستن از کارهای بی‌ضابطه و نگرشهای سرسری به مسایل، و بی‌دقتی در زمینه مطالب اعلام شده در باره درس، امتحان، محل برگزاری درس و هر امری مانند آنهاست.

       فعالیت جانبی کلاس درس نیز در صفحۀ مربوط بدان در پایگاه اینترنتی مدرس قابل مشاهده است.

7ـ     کار مطالعاتی: هدف از کار مطالعاتی، افزون بر تقویت انگیزه‌های فعالیت کلاسی و کارکردهای آن، ایجاد زمینه برای تلاش علاقه‌مندان در آموختن نگارش علمی، به کار بردن صحیح و استاندارد اصطلاحات و تمرین تحقیق است. موضوعهایی برای آن در سطور بعد پیشنهاد شده است. از پیشنهادهای دوستان هم استقبال خواهد شد.

تحویل کامل کار همراه با برگه‌های امتحانی آخر دوره صورت خواهد گرفت. کارهای مقبول در بخش آثار دانشجویی پایگاه اینترنتی مدرس، قابل دسترسی خواهند بود.

موضوعهای پیشنهادی برای کار مطالعاتی: تحلیل صرفی آیات یکی از سوره‌های قرآن کریم، یا یکی از ادعیۀ منسوب به ائمه (ع)، یا عباراتی از نهج‌البلاغه، با پیشنهاد خود دانشجو، و تأیید مدرس.

8ـ     برنامه زمان‌بندی:

9ـ     منابع:

9ـ1ـ        توضیحات: حجم قابل توجهی از تفاسیر قرآن کریم در کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر به صورت نسخۀ کاغذی موجود است. در زیر، برخی راههای دیگر دسترسی به منابع درسی معرفی می‌شوند. معرفی منابع، هرگز به معنای حصر آنها در همین تعداد نیست و افزون بر نمونه‌های یاد شده، به تناسب موضوعات جزیی‌تر، همواره منابعی نیز در کلاس معرفی می‌گردد.

9ـ2ـ        معرفی منابع:

9ـ2ـ1ـ              منابع کاغذی

ـ رضی‌الدین استرآبادی، الشرح شافیة ابن الحاجب، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید و دیگران، بیروت، دارالکتب العلمیة، ١٣٩٥ق/ ١٩٧٥م؛

ـ ابن عقیل، محمد، الشرح علی الفیة ابن مالک، به کوشش محمد محیی الدین عبدالحمید، قم، وفایی، ١٤١٦ق؛

ـ خزعلی، ابوالقاسم و جنتی، احمد، صرف ساده، به ضمیمۀ صرف مقدماتی محمدرضا طباطبایی، قم، دارالعلم، ١٣٧٤ش؛

ـ شرتونی، رشید، مبادئ العربیة، به ویرایش کرم بستانی، قم، دارالعلم، ١٣٨٤ش؛

ـ عبدالوهاب بن ابراهیم زنجانی، کتاب التصریف، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ١٣٧٣ش؛

ـ محمدی، حمید، زبان قرآن، تجزیه و ترکیب جزء سی‌ام قرآن کریم، قم، دارالعلم، ١٣٨١ش؛

9ـ2ـ2ـ              منابع اینترنتی (مراجعه به این سایتها برای آگاهی یافتن از شیوۀ تدریس صرف عربی در دانشگاههای معتبر جهان توصیه می‌شود)

9ـ2ـ2ـ1ـ                   Course Objectives for Arabic:

http://www.laits.utexas.edu/alkitaabtextbook/pdf/Arabic101courseobjectives.pdf;

9ـ2ـ2ـ2ـ                   COURSE SYLLABUS: ARB 102 Elementary Arabic II (Sections 1 and:

http://www.ic.arizona.edu/~arabic/ARB_102_Syllabus.pdf

9ـ2ـ2ـ3ـ                   Arabic Language Study (The Arabic Language Program at Harvard University):

http://cmes.hmdc.harvard.edu/gradprograms/mels/arabic

9ـ2ـ2ـ4ـ                   Second Year Arabic II (University of Colorado at Boulder):

http://www.colorado.edu/spanish/pdf/s2006/arab2120.pdf

9ـ2ـ2ـ5ـ                   Foreign Literature and Culture (Arabic at Stanford):

http://www.stanford.edu/dept/lc/arabic

9ـ2ـ2ـ6ـ                   Structure of a Language (THE UNIVERSITY of  EDINBURGH):

Arabic:http://www.ling.ed.ac.uk/~andrew/teaching/l1_arabic