برنامۀ تدريس «فلسفۀ اخلاق»

مقطع تحصيلي: كارشناسي الاهيات (گرايش دبيري)

مدرس: فرهنگ مهروش

سازمان: دانشگاه آزاد اسلامي (واحد آزادشهر) ـ گروه الاهيات

زمان: نيمسال تحصيلي اول ١٣٨٣ـ١٣٨٤

آدرس: F.Mehrvash@cgie.org.ir

١ـ اهداف آموزشي (كه در پايان دوره بايد حاصل شده باشد):

١ـ١ـ آشنايي با انديشۀ اخلاقي برخي انديشمندان نامدار، دغدغه‌ها، آرا و اصطلاحاتشان، شيوۀ كاربرد صحيح و علمي آن اصطلاحات، و طبقه‌بندي مباحث در فلسفۀ اخلاق؛ بدان سان كه بر توضيح انديشه‌هاي ايشان تسلط حاصل گردد و تفاوتهاي ظريف ميان مكاتب دانسته شود.

١ـ٢ـ آشنايي با منابع مهم و اصلي در حوزۀ فلسفۀ اخلاق، بدان سان كه: حتا در صورت مطالعه نكردن آن منبع در طول نيمسال، علاقه‌مند بداند براي دست يافتن به پاسخهاي خويش در آن منبع و ديگر منابع چه بايد بكند؛ بتواند بدون هيچ مشكل در فهم اصطلاحات، متوني را در فلسفۀ اخلاق با ذهني نقاد بخواند و بفهمد.

١ـ٣ـ آگاهي يافتن از جايگاه علم اخلاق در زندگي فردي و اجتماعي انسانها.

٢ـ آرمانهاي آموزشي (كه علاقه‌مندان بايد بدان دست يابند):

٢ـ١ـ راه يافتن پرسشها و دغدغه‌هاي فلسفي ـ اخلاقي در ذهن، دست يافتن به فهم بهتري از زندگي در پرتو فلسفۀ اخلاق، تمرين براي راه دادن فلسفه و تحليل فلسفي در عرصۀ زندگي شخصي؛ آن سان كه محصولي بيگانه نباشد و تفاوت ميان زندگي يك دانشمند با انسانهاي عادي به خوبي آشكار گردد.

٢ـ٢ـ درك اين كه چگونه آراي اخلاقي يك فيلسوف با جامعه‌اي كه در آن زندگي مي‌كند، مخاطبان و مخالفاني كه دارد، و انديشه‌هاي حاكمان آن جامعه ربط پيدا مي‌كند.

٢ـ٣ـ درك ارتباط ميان فلسفۀ اخلاق مكاتب مختلف با هستي‌شناسي، معرفت‌شناسي و انسان‌شناسي آنها.

٢ـ٤ـ دانستن اين نكته كه چگونه برخي دغدغه‌هاي اخلاقي بيش از دو هزار سال است ذهن بشر را به خود مشغول داشته‌اند و چگونه بحثهايي كه در ٢٥ سده پيش از اين مطرح بوده‌اند، هنوز هم داراي اهميتند.

٢ـ٥ـ افزون بر اين دو، با توجه بدان كه درس براي دورۀ كارشناسي الاهيات اسلامي تعريف شده، دست يافتن به ضوابطي براي كشف ارتباط ميان آراي فقهي فقيهان، عارفان، متكلمان و فيلسوفان مذاهب مختلف با مباني آنها در نگرش به اخلاق از آرمانهاي مهم درس است.

٣ـ شيوۀ تدريس: براي تدريس فلسفۀ اخلاق، طرح درسهاي گوناگون و متنوعي وجود دارد. برخي از آنها بيشتر تمايل دارند موضوعات مورد بحث فيلسوفان اخلاق را مورد بحث قرار دهند. برخي ديگر نيز بيشتر نگاهي تاريخي به مسأله مي‌افكنند و در تلاشند نشان دهند شرايط تاريخي متفاوت، چگونه در شكل‌گيري انديشه‌هاي اخلاقي متنوع فيلسوفان تأثير داشته است. در طرح‌ريزي اين درس، با توجه بدان كه مخاطبان، دانشجويان رشتۀ فلسفه نيستند، كوشش بر آن بوده است نخست از برخي موضوعات مهم در فلسفۀ اخلاق ياد شود و در مرحلۀ بعد، جايگاه تاريخي هر يك از آن انديشه‌ها و گويندگانشان آشكار گردد. در مطرح ساختن مباحث، از پس گذاري شتابان به فلسفه‌هاي پيشامدرن، بيشتر به فلاسفۀ عصر مدرن و مباحث ايشان توجه گرديده، و در كنار انديشمندان غربي، از يادكرد انديشمندان مسلمان نيز فروگذار نشده است. در بيان مطالب كوشش خواهد شد نمونه‌هاي عملي و مثالها بيشتر كاربرد يابند.

٤ـ آيين حضور درس: حضور درس الزامي نيست؛ اجازه گرفتن در هنگام ورود و خروج، يا براي غيبت مرسوم نخواهد بود؛ مستمعان آزاد، براي حضور تا آنجا كه به مدرس مربوط است، منعي ندارند؛ در تمام مدت تدريس هيچ كس حق ايجاد مزاحمت براي درس را نخواهد داشت و در موارد بسيار ضروري، لازم است فقط با مدير محترم ادارۀ امور كلاسها هماهنگ، و از مراجعۀ شخصي خودداري شود.

٥ـ ارزشيابي:

٥ـ١ـ تاريخ امتحانها در جدول صفحۀ بعد اعلام شده است.

٥ـ٢ـ نحوۀ امتحانها: امتحانها به صورت تشريحي است. بجز امتحان پايان ترم، در ساير موارد پاسخگويي به پرسشها در منزل، و در ظرف مدت يك هفته انجام خواهد گرفت. در اين پرسشها ذهن دانشجو به چالش كشيده، و از وي تحليل مطالبه خواهد شد. در طول نيمسال تحصيلي، همراه با برگۀ امتحاني، ديدگاههاي دانشجو نيز نقد مي‌شود. دانشجو تنها در جلسۀ بعد، پاسخ مكتوب خود را به نقدها باز مي‌گرداند. پرسشها به گونه‌اي طراحي خواهند شد كه مطالعات شب امتحاني كارساز نباشند و تلاش درسي دراز مدت دانشجو در خلال تحصيل نمايانده شود. نمرۀ كل دانشجو بر پايۀ نمرات وي در طول نيمسال محاسبه نمي‌گردد؛ بلكه قوۀ تحليل، ذهن نقاد، توانايي در نگارش علمي و در نهايت، التفات وي به تفاوت ميان بيان علمي و غيرعلمي مطالب و به بياني گوياتر، ميزان هماهنگي دانشجو با اهداف تعريف شده در آموزش درس با امتحانهاي مختلف كشف مي‌شود. بجز امتحان پايان نيمسال كه از ضوابط ادارۀ امتحانات پيروي خواهد كرد، اگر با شركت در يكي از امتحانها توانايي دانشجو آشكار شد، شركت در امتحانهاي ديگر براي او اختياري خواهد بود. بدين سان، هدف از نمره دادن به برگه‌هاي امتحاني، تنها به دست دادن برآوردي از وضعيت تحصيلي دانشجو به خود او خواهد بود. كاربرد هر گونه كتاب يا جزوه، هر گونه مشورت، يا هر كاري ديگر از اين قبيل در هنگام امتحان مجاز است. در مواردي كه مشاهده شود كسي مطلبي را نوشته است كه خود به درستي از معنايش آگاه نيست، يا رونويسي ناقص و نامفهومي را بدون افزودن تحليل خويش در ميان آورده، يا قولي را به خطا به كسي نسبت داده، از آنجا كه اين كار سرسري و غير مسئولانه در بر دارندۀ هيچ سودي براي وي نيست و گونه‌اي توهين به مدرس است، برگۀ وي تصحيح نخواهد شد. در برابر، دانشجويان نيز اخلاقاً موظفند از انتقاد علمي و ارزشيابي مدرس فرونگذارند.

٥ـ٣ـ بارم نمره‌ها:

٥ـ٣ـ١ـ نمره‌هاي اصلي: هر يك از دو امتحان ماهانه: ١۰ نمره، امتحان ميان ترم: ٣٠ نمره، پايان ترم: ٣٠ نمره، رعايت شئون دانشوري: ٢٠ نمره [جمعا ١٠٠ نمره].

٥ـ٣ـ٢ـ نمره‌هاي ارفاقي: حضور فعال و پرسشگري در كلاس، يا هر كار ديگري كه زمينه‌ساز مطالعۀ مدرس شود: ١٠ نمره، ارتباط خارج از كلاس با مدرس: ١٠ نمره، كار مطالعاتي: ٣٠ نمره.

نمره‌ها بر مبناي ١٠٠ محاسبه خواهد شد. مراد از رعايت شئون دانشوري، آموختن شيوۀ بحث و انتقاد صريح و بي‌تملق در عين رعايت احترام، دوري جستن از شيوه‌هاي بيان عوامانه و غير علمي مباحث، دوري جستن از كارهاي بي‌ضابطه و نگرشهاي سرسري به مسايل، و بي‌دقتي در زمينۀ مطالب اعلام شده در بارۀ درس، امتحان، محل برگزاري درس و هر امري مانند آنهاست. كار مطالعاتي دانشجو نيز، مي‌تواند نگارش يك برگۀ تحقيقاتي (در حدود ٤٠٠ ـ ٨٠٠ كلمه)، ترجمۀ يك متن لاتين يا عربي (با حجمي در حدود ٣٠٠٠ كلمه) و خلاصه‌اي (در حدود ٢٠٠٠ كلمه) از يك مقاله يا بخشي از كتابي (با حجمي در حدود ١٠٠ صفحه باشد). در هر مورد، بهتر است نخست با مدرس نيز مشورت به انجام رسد. بجز اينها موضوعهاي ديگري نيز در سطور بعد پيشنهاد شده است. از پيشنهادهاي دوستان هم استقبال خواهد شد.

٦ـ كار مطالعاتي: هدف از كار مطالعاتي، ايجاد زمينه براي تلاش علاقه‌مندان در آموختن نگارش علمي، به كار بردن صحيح و استاندارد اصطلاحات و تمرين تحقيق است. پاسخ به هر گونه پرسشي در بارۀ كار مطالعاتي، تنها از طريق تماس الكتروني (ايميل) پي گرفته خواهد شد.

موضوعهاي پيشنهادي براي كار مطالعاتي: خلاصۀ كتاب يا مقاله‌اي در بارۀ فلسفۀ اخلاق يا يكي از موضوعات يا مباحث آن، ديدگاههاي حضرت امام خميني (ره) در فلسفۀ اخلاق، مباحث مورد توجه شهيد مطهري در فلسفۀ اخلاق، تحليل آراي شهيد مطهري در بارۀ منشأ اخلاق، ارتباط ميان تفكرات اخلاقي جديد انديشمدان معاصر ايراني با پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي، ديدگاههاي ويل دورانت در بارۀ اخلاق، ارتباط ميان آراي اخلاقي مك‌اينتاير و پيامدهاي مدرنيته، فلسفۀ اخلاق مولوي، فلسفۀ اخلاق سعدي در گلستان، فلسفۀ اخلاق حافظ، آيا دموكراسي اخلاقي‌ترين شيوۀ حكومت است؟، فلسفۀ اخلاق غزالي در احياء علوم الدين، تفاوت ميان مباني فلسفي اخلاق فقيهان و صوفيان اهل سنت و جماعت، ارايۀ يك طبقه‌بندي با نمودار از ارتباط ميان موضوعات مختلف فلسفۀ اخلاق و تعيين چگونگي ارتباط ميان موضوعها، تلخيص مقالۀ «اخلاق» دائرۀ‌المعارف بزرگ اسلامي، ترجمۀ بخشي از مقالۀ «اخلاق» از دائرۀ‌المعارفهاي بريتانيكا و اينكارتا يا دائرۀ‌المعارفهاي تخصصي، پيدا كردن منابع ديجيتال جديد يا تهيۀ برخي منابع كلاسيك با بهره گرفتن از اينترنت.

٧ـ برنامۀ زمان‌بندي:

٨ـ منابع:

٨ـ١ـ توضيحات:

٨ـ١ـ١ـ مطالعۀ منابعي كه با * مشخص شده‌اند، براي امتحان الزامي است.

٨ـ١ـ٢ـ منابع ديگر براي مطالعۀ علاقه‌مندان معرفي شده‌اند.

٨ـ١ـ٣ـ حجم قابل توجهي از منابع در كتابخانۀ دانشگاه آزاد اسلامي واحد آزادشهر موجود است.

٨ـ١ـ٤ـ كار مطالعاتي دانشجويان، ترجيحا در ارتباط با همين منابع تعريف خواهد شد.

٨ـ١ـ٥ـ افزون بر اينها، به تناسب موضوعات جزيي‌تر، همواره منابعي نيز در كلاس معرفي مي‌گردد.

٨ـ٢ـ معرفي منابع:

٨ـ٢ـ١ـ كتابهاي فارسي:

اتكينسون، رونالد ف.، در آمدي به فلسفۀ اخلاق، تهران، مركز ترجمه و نشر كتاب، ١٣٦٩ش؛ استراترن، پل، آشنايي با سقراط، ترجمۀ علي جوادزاده، تهران، مركز، ١٣٧٩ش؛ استيس، والتر ترنس،  برگزيده‌اي از مقاله‌ها، ترجمۀ عبدالحسين آذرنگ، تهران، هرمس، ١٣٨٠ش؛ افلاطون، جمهور، ترجمۀ فؤاد روحاني، تهران، ١٣٤٨ش؛ اميد، مسعود، درآمدي بر فلسفۀ اخلاق از ديدگاه متفكران مسلمان معاصر ايراني، تبريز، مؤسسۀ تحقيقاتي علوم اسلامي ـ انساني، ١٣٨١ش؛ بولتن مرجع، ج ۳ (گزيدۀ مقالات و متون در بارۀ دين و اخلاق)، به كوشش محسن جوادي، تهران، مركز مطالعات فرهنگي بين‌المللي، ١٣٧٨ش؛ پويمان، لويي، درآمدي بر فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ شهرام ارشدنژاد، تهران، گيل، ١٣٧٨ش؛ تاماس، ويليام، جان استوارت ميل، ترجمۀ خشايار ديهيمي، تهران، طرح نو، ١٣٨٠ش؛ حائري يزدي، مهدي، كاوشهاي عقل عملي، فلسفۀ اخلاق، تهران، انجمن حكمت و فلسفه، ١٣٦١ش؛ داروال، استيون و ديگران، نگاهي به فلسفۀ اخلاق در سدۀ بيستم، ترجمۀ مصطفي ملكيان، تهران، سهروردي، ١٣٨١ش*؛ ديويس، توني، اومانيسم، ترجمۀ عباس مخبر، تهران، مركز، ١٣٧٨ش؛ سروش، عبدالكريم، اخلاق خدايان، تهران، طرح نو، ١٣٨٠ش؛ سن، آمارتيا، اخلاق و اقتصاد، ترجمۀ حسن فشاركي، تهران، شيرازه، ١٣٧٧ش؛ ژكس، ؟، فلسفۀ اخلاق ـ حكمت عملي، ترجمۀ ابوالقاسم حسيني پور، تهران، كتابهاي سيمرغ، ٢٥٣٥ [١٣٥٥ش]؛  صانعي دره‌بيدي، منوچهر، فلسفۀ اخلاق در تفكر غرب، تهران، دانشگاه شهيد بهشتي، ١٣٦٨ش؛ فرانكنا، ويليام ك.، فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادي صادقي، قم، طه، ١٣٨١ش*؛ فروغي، محمد علي، سير حكمت در اروپا، تهران، صفي‌عليشاه، ١٣١٧ش؛ كانت، امانوئل، درسهاي فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ منوچهر صانعي دره‌بيدي، تهران، نقش و نگار، ١٣٧٨ش؛ گاتري، ويليام چمبرز، فلاسفۀ يونان از طالس تا ارسطو، ترجمۀ محمد حسن فتحي/ مهدي صفري، تهران، فكر روز، ١٣٧٥ش؛ گوارديني، رومانو، مرگ سقراط، تفسير چهار رسالۀ افلاطون، ترجمۀ محمد حسن لطفي تهران، طرح نو، ١٣٧٦ش؛ مطهري، مرتضي، انسان كامل، قم، دفتر انتشارات اسلامي، ١٣٦٢ش*؛ همو، فلسفۀ اخلاق، تهران، صدرا، ١٣٦٦ش*؛ همو، تعليم و تربيت در اسلام، تهران، صدرا، ١٣٦٧ش؛ مك اينتاير، السدر، تاريخچۀ فلسفۀ اخلاق، تهران، حكمت، ١٤٢١ق/ ١٣٧٩ش؛ مك ناتن، ديويد، نگاه اخلاقي: درآمدي به فلسفۀ اخلاق، تهران، سمت، ١٣٨٣ش؛ ملكيان، مصطفي، آراي اخلاقي و سياسي مك اينتاير، تهران، دانش و پژوهش ايران، ١٣٧٩ش؛ نظريه‌هاي فلسفۀ اخلاق، گردآوري فليپا فوت، ترجمۀ حسين كاجي، تهران، روزنه، ١٣٨٢ش؛ نيچه، فردريش، تبارشناسي اخلاق، ترجمۀ داريوش آشوري، تهران، آگاه، ١٣٧٧ش؛ وارد، استيون، درآمدي تاريخي به اخلاق، ترجمۀ حسن پويان، تهران، مركز، ١٣٧٤ش؛ وارنوك، ج.، فلسفۀ اخلاق در قرن حاضر، ترجمۀ صادق لاريجاني، تهران، علمي و فرهنگي، ١٣٦٢ش؛ وبر، ماكس، اخلاق سرمايه‌داري و روح پروتستان، ترجمۀ عبدالكريم رشديان و پريسا منوچهري كاشاني، تهران، علمي و فرهنگي، ١٣٧٣ش؛ وردن، ويليام، رنج و التيام، ترجمۀ محمد قائد، تهران، طرح نو، ١٣٧٧ش؛ هوفه، اتفريد، برداشتهايي فلسفي در بارۀ عدالت، ترجمۀ امير طبري، تهران، اختران، ١٣٨٣ش؛ هولمز، رابرت، مباني فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ مسعود عليا، تهران، ققنوس، ١٣٨٢ش؛

٨ـ٢ـ٢ـ كتابها و مقالات لاتين:

Bond, E. J., Ethics and human well-being: an introduction to moral philosophy, Oxford, Blackwell, 1996; “Ethics”, in Encyclopedia Britannica, 25^th edition, 2002; “Ethics”, in Encyclopedia Encarta, Microsoft Corporation, 2003; Norman, Richard J., The moral philosophers: an introduction of ethics, Oxford, Oxford University press, 1998; Singer, Peter, The expanding circle: ethics and sociobiology, Oxford, Oxford University press, 1983; Id, A companion to Ethics, Oxford, Blackwell, 1998;

٨ـ٢ـ٣ـ منابع اينترنتي (مراجعه به اين سايتها براي آگاهي از برخي گونه‌هاي آموزش فلسفۀ اخلاق و مكاتب اخلاقي نوين توصيه مي‌شود):

1) “AMERICAN MORAL PHILOSOPHY IN THE NINETEENTH CENTURY”: http://www.baylor.edu/~Elmer_ Duncan/ammoralphil.htm;

2) “Metaethics: medical History and Ethics”: http//courses.washington.edu/mhe 40 4/Syllabus2004.pdf;

3) “Introduction to Ethics”, http://pressurecooker.phil.cmu.edu/80-130/;

4) “Introduction to Ethics Syllabus State University of West Georgia - Robert Lane”: http://www.westga.edu/~rlane /ethics/syllabusEthics.html.

 

 

 

جلسۀ دوم: تعريف فلسفۀ اخلاق

 ١ـ مثال اول، زندگي سقراط: فرار بيگناه از زندان يا ماندن، كدام درست است؟

١ـ١ـ نمونه‌هايي از مسايلي كه در اين باب مطرح مي‌شود:

١ـ١ـ١ـ دلايلي كه شخص را به رفتن تشويق مي‌كنند:

١ـ١ـ١ـ١ـ  فرزندانم بي‌پدر نمي‌شوند.

١ـ١ـ١ـ٢ـ  همسرم كه در زندگي سختي كشيده است، موظفم جبران كنم.

١ـ١ـ١ـ٣ـ  مي‌توانم وقتي ماندم باز هم كارهاي خوب بكنم و در راه آرمانهايم گام بردارم.

١ـ١ـ٢ـ دلايلي كه شخص را به ماندن مي‌خوانند:

١ـ١ـ٢ـ١ـ  اگر بنا بر شكسته شدن قانون باشد، به ضرر جامعه است.

١ـ١ـ٢ـ٢ـ  زندانبانها به درد سر خواهند افتاد، حال آن كه بي‌گناهند.

١ـ١ـ٢ـ٣ـ  فرار از زندان، بي‌احترامي به توافق ضمني با مردم شهري است كه با آنها زيسته‌اي.

١ـ١ـ٣ـ انواع ارزيابيها ميان دلايل:

١ـ١ـ٣ـ١ـ  رفتن او به نفع جامعه است؛ چون بيشتر مي‌تواند ارشاد كند.

١ـ١ـ٣ـ٢ـ  او بايد برود، چرا كه قوانين از اصل ظالمانه بوده‌اند و رعايت قوانين ظالمانه درست نيست.

١ـ١ـ٣ـ٣ـ  او مي‌تواند برود، چرا كه قوانين از اصل ظالمانه بوده‌اند و رعايت قوانين ظالمانه لازم نيست.

١ـ١ـ٣ـ٤ـ  گر چه رفتن او كاري غير اخلاقي است، ولي اخلاق براي انسان است؛ نه انسان براي اخلاق.

١ـ١ـ٣ـ٥ـ  او بايد بماند، چرا كه رفتنش در كل به جامعه ضرر مي زند.

١ـ١ـ٣ـ٦ـ  او بايد بماند، چرا كه ...

٢ـ مثال دوم: نجات يكي از دو نفر كه از گرسنگي در حال مرگند:

٢ـ١ـ دلايلي كه شخص را به تقسيم ناعادلانۀ نان مي‌خوانند:

٢ـ١ـ١ـ اگر به يكي كل نان را بدهم، زنده خواهد ماند، ولي اگر نان تكه شود هر دو خواهند مرد.

٢ـ٢ـ دلايلي كه شخص را به تقسيم مساوي نان مي‌خوانند:

٢ـ٢ـ١ـ وظيفۀ ما در هر حالتي رعايت عدالت است.

٢ـ٢ـ٢ـ آن دو نفر به يك اندازه به كمك ما نياز دارند.

٢ـ٣ـ انواع ارزيابيها ميان دلايل:

٢ـ٣ـ١ـ بايد ديد در حال حاضر چه وظيفه‌اي داريم، اين كه چه نتيجه‌اي در برخواهد داشت، مهم نيست.

٢ـ٣ـ٢ـ بايد به نتيجۀ كار انديشه كرد.

٣ـ تلخيص اختلافات دو طرف در دعواها:

٣ـ١ـ وظيفه مقدم است.

٣ـ٢ـ نتيجه مقدم است.

٤ـ نمونه‌هاي ديگر از پرسشهاي اساسي در فلسفۀ اخلاق:

٤ـ١ـ اصلا خوب يعني چه، وقتي مي‌گوييم فلان كار خوب است يعني چه؟

٤ـ١ـ١ـ صرفا بيان يك احساس

٤ـ١ـ٢ـ تطابق آن كار با آرمان زندگي ما

٤ـ١ـ٣ـ تطابق آن كار با آرمان هستي

ـ در عمل، دركلاس مسير ديگري را پيمودم و بر اين اساس تدريس نكردم.

فلسفۀ اخلاق

جلسۀ سوم: طبقه‌بندي مكاتب در فلسفۀ اخلاق

الف. مقدمه............................................ ٢٠ دقيقه

١. مروري بر بحثهاي پيشين

١. تعريف فلسفۀ اخلاق

٢. جايگاه تعارض در احكام اخلاقي

٣. موضوعات فلسفۀ اخلاق

ـ فرااخلاق

ـ اخلاق هنجاري

ـ اخلاق توصيفي

٢. هدف از بحث اين هفته: به دست آوردن يك شما (Scope) كلي از فلسفۀ اخلاق  ........ ٢٠ دقيقه

ب. معيار تقسيم بندي مكاتب .................. ٢٠ دقيقه

١. اين كه يك نظام اخلاقي كانون توجه يا محور اخلاق را چه مي‌داند؟

٢. مهمترين آرماني كه در پي آن است چيست؟

٣. آيا در پي آن است كه اعمال اخلاقي صورت گيرند، يا انسانهايي اخلاقي تربيت شوند؟

پ. طبقه بندي مكاتب

١. اخلاق ناظر به منش (اخلاق ناظر به بودن، اخلاق فضيلت):  .......... ٢٠ دقيقه

ـ اخلاق ارسطويي (فضايل: حكمت، شجاعت، عفت و عدالت)

ـ اخلاق توماس آكويني (فضايل ديني را هم افزود: عشق و ايمان و اميد)

ـ اخلاق هندويي و اخلاق كنفوسيوسي

ـ ديدگاههاي مك اينتاير

٢. اخلاق ناظر به كنش........................... ٢٠ دقيقه

ـ غايت گرايي (سود گروي)

ـ سودگروي فردي (عمل نگر/ قاعده نگر)

ـ سودگروي جمعي (عمل نگر/ قاعده نگر)

ـ وظيفه گرايي (عمل نگر/ قاعده نگر)

فلسفۀ اخلاق:

جلسۀ چهارم: منشأ رفتار اخلاقي

الف. كليات

١. مروري بر مطالب گذشته .................... ٥ دقيقه

٢. معناي منشأ: دليل/ علت پابندي افراد به فضايل اخلاقي چه هست/ چه مي‌تواند باشد ...... ١٥ دقيقه

ب. ديدگاههاي مختلف در باب منشأ اخلاق (صرف نظر از نگاه خوش‌بينانه يا بدبينانه)

١. ديدگاههاي مبتني براعتقاد به فطرت (امري درون انسان كه از آغاز تولد با وي بوده است)..... ٢٠ دقيقه

ـ نظريۀ عاطفي (اخلاق هندي و مسيحي): محبت و غيردوستي

ـ اراده و كنترل اميال با عقل (نظريۀ فلاسفۀ اسلامي)

ـ فطرت و وجدان اخلاقي (كانت)

٢. ديدگاه مبتني بر وحي (امري برون از انسان كه مقدس است): امر الاهي......... ٢٠ دقيقه

٣. ديدگاههاي مبتني بر اعتقاد به تأثير فرهنگ (امري برون از انسان كه حاصل نربيت وي است)..... ٣٠ دقيقه

ـ فقر (نيچه)

ـ سرمايه‌داري (ماركس)سودجويي بشر (راسل)

٤. ديدگاه فرويد مبتني بر تأثير روان آدمي (امري درون انسان كه از بدو تولد با او نبوده است).... ١٠ دقيقه

فلسفۀ اخلاق

جلسۀ پنجم (نخستين جلسه از بررسي تاريخي عقايد اخلاقي): يونان باستان ١

به مناسبت ماه مبارك رمضان، مدت زمان كلاس با ٢٠ دقيقه كاهش رو به رو خواهد شد.

الف. تحرير محل نزاع .................................................. ٢٠ دقيقه

١. مراد از تمدن يونان باستان

ـ جايگاه جغرافيايي

ـ جايگاه تاريخي و محدودۀ زماني

٢. دلايل اهميت تمدن يونان باستان

ـ بنياد نهادن بسياري دانشها با كاربرد روش عقلي

ـ پيدايي مكاتب در هر زمينه‌اي همچون طب، نجوم، هندسه، متافيزيك، اخلاق و...

٣. برخي دانشمندان بنام:

ـ بقراط

ـ ارشميدس

ـ فيثاغورث

٤. ويژگيهاي خاص جغرافيايي ـ اجتماعي ـ سياسي آن تمدن

ـ حكومت دولت ـ شهرها

ـ رفاه نسبي

ب. اخلاق در دورۀ پيشاسقراطي .......................................................... ٣٠ دقيقه

١. تاريخ فرهنگ

٢. بازتاب سرآغازهاي تمدن آخايي در شعر هومر (ح ٨٠٠ ق.م)

ـ حكومت اشرافيان و اخلاق اشرافي

فضيلت نسب

شجاعت در ميدان جنگ و تهور

خدايان شبيه بشر و حرص و آز و غضب آنها

غارت و چپاول در دريا و خشكي

ـ حكومت اليگارشي

پيدايي تدريجي طبقۀ تاجر و اخلاق آنها

بي‌اهميتي نسب

تلاش براي كمرنگ كردن فضايل ديني و هنجارهاي حاكم

تبادل فرهنگي هنگام تجارت و پيامدهاي آن