برنامۀ تدريس «روش تحقيق»

مقطع تحصيلي: كارشناسي الاهيات (گرايش فقه و مباني حقوق و گرايش دبيري)

مدرس: فرهنگ مهروش

سازمان: دانشگاه آزاد اسلامي (واحد آزادشهر) ـ گروه الاهيات

زمان: نيمسال تحصيلي اول ١٣٨٣ـ١٣٨٤

آدرس: F.Mehrvash@cgie.org.ir

١ـ اهداف آموزشي (كه در پايان دوره بايد حاصل شده باشد):

١ـ١ـ  درك لزوم رعايت استانداردها در كار علمي.

١ـ٢ـ  آموختن شيوۀ رويارويي با متون علمي، توانايي در مطالعۀ صحيح و فهم دقيق ظرايف مقالات فشردۀ علمي و توانايي در نقد آنها.

١ـ٣ـ  دست يافتن به مهارتهايي در زمينۀ پيدا كردن پاسخ پرسشهايي كه ممكن است در طول روز بارها بدانها برخورد شود.

١ـ٤ـ  احاطه يافتن بر حد اقل يكي از شيوه‌هاي استاندارد ارجاع.

١ـ٥ـ  آموختن شيوۀ نگارش مقالات علمي.

٢ـ آرمانهاي آموزشي (كه علاقه‌مندان بايد بدان دست يابند):

٢ـ١ـ  ترديد كردن در پذيرش يافته‌ها و آثار كساني كه رويكرد علمي ندارند.

٢ـ٢ـ  به ناتواني رسيدن در فهم حرفهاي كساني كه غير علمي و بي‌ضابطه حرف مي‌زنند.

٢ـ٣ـ  درك ضرورت برخورداري از يك ذهن منسجم و انضباط علمي.

٢ـ٤ـ  درك تفاوت ميان شيوۀ برخورد يك دانشمند با يك عامي.

٢ـ٥ـ  به تحقيق دريافتن اين نكته كه ميزان دانش هر شخص، به اندازه‌اي است كه با رويكردهاي علمي آشناست.

٢ـ٦ـ  درك ارتباط ميان التزام به استانداردها با فرهنگ و روحيۀ كار جمعي، و از آن سو ارتباط ميان بي‌ضابطگي با خودرأيي و فردگرايي.

٣ـ شيوۀ تدريس: بيش از دو واحد براي تدريس اين درس در دورۀ كارشناسي در نظر گرفته نشده است. اگر ساعات درسي بيشتري در اختيار بود، امكان داشت كه از اين چند بحث بسيار مهم غفلت نشود: ١) برخي مباحث مهم و ضروري از فلسفۀ علم، ٢)  آمار و كاربرد آن در پژوهشهاي معارف اسلامي، ٣) روشهاي كيفي پژوهش (Qualitative Methods)، ٤) مهارتهاي گردآوري اطلاعات (Data Gathering). در شرايط كنوني، بهتر آن ديده شده است كه در بارۀ شيوۀ نگارش يك مقالۀ علمي بحث شود. به نظر مي‌رسد وقتي توانايي درك منطق حاكم بر ساختار يك مقالۀ علمي حاصل شد، افزون بر توانا كردن افراد در تعميق مطالعات خويش و فهم نوشته‌هاي علمي، راه را براي گامهاي بعدي هموار خواهد كرد. با همين هدف، نظر به تنگي وقت، بر آموزش استانداردهاي مختلف مستندسازي تأكيد نخواهد رفت؛ بلكه تنها يك روش آموزش داده، و در موارد ديگر به معرفي منبع بسنده خواهد شد. گذشته از اين، مدرس خواهد كوشيد با تكيه بر تجربه‌هاي عملي خويش، مدام نمونه‌هايي از مشكلات رايج در نگارشهاي علمي و شيوه‌هاي بر طرف كردن آنها را مثال آورد و بيشتر، براي حل مشكلاتي كه رايج‌ترند، بكوشد. تكيۀ اساسي وي در آموزش اين درس، بر تمرينهاي خارج از كلاس خواهد بود و نظر به اهميت آن براي همۀ دانشجويان، برنامه‌ريزي جدي‌تري را براي تشويق دانشجويان به حضور درس پي خواهد گرفت. نيز، با توجه به ضرورت كاربرد رايانه و تسهيلات مرتبط با آن در كار علمي، در شيوۀ كلاسداري، تكاليف درسي، ارتباطات خارج از كلاس و مواقع مقتضي ديگر، همواره كاربرد آن از دانشجو طلب خواهد شد. بدين سان، لازم است كه دانشجويان گرامي از همان آغاز تدابير لازم را بينديشند.

٤ـ آيين حضور درس: حضور درس الزامي نيست؛ اجازه گرفتن در هنگام ورود و خروج، يا براي غيبت مرسوم نخواهد بود؛ مستمعان آزاد، براي حضور تا آنجا كه به مدرس مربوط است، منعي ندارند؛ در تمام مدت تدريس هيچ كس حق ايجاد مزاحمت براي درس را نخواهد داشت و در موارد بسيار ضروري، لازم است فقط با مدير محترم ادارۀ امور كلاسها هماهنگ، و از مراجعۀ شخصي خودداري شود؛ با توجه به نياز مستمر به رايانه و ويدئو پروژكتور، كلاسهاي درس در مكان مقتضي برگزار خواهد شد.

٥ـ ارزشيابي:

٥ـ١ـ  تاريخ امتحانها در جدول صفحۀ بعد اعلام شده است.

نحوۀ امتحانها: امتحانها به گونۀ كار مطالعاتي است. بجز امتحان پايان ترم، در ساير موارد، انجام تكليف در منزل انجام خواهد پذيرفت. هدف از تكليف، ايجاد زمينه براي تلاش علاقه‌مندان در آموختن نگارش علمي، به كار بردن صحيح و استاندارد اصطلاحات و تمرين تحقيق است. در طول نيمسال تحصيلي، ديدگاهها و روشهاي دانشجو نيز كه در تكاليف بازتاب يافته است، نقد، و بدو بازگردانده مي‌شود. نيز پاسخ به هر گونه پرسشي در بارۀ آن، تنها از طريق تماس الكتروني (ايميل) پي گرفته خواهد شد. موضوعهاي پيشنهادي براي تكليف، كارهايي همچون نقد يك مقالۀ دائرۀالمعارفي، جستجوي يك مطلب در منابع ديجيتال يا ترجمۀ يك مقاله از زبانهاي خارجي است. دانشجو تنها در جلسۀ بعد، پاسخ مكتوب خود را به نقدها باز مي‌گرداند. نمرۀ كل دانشجو بر پايۀ نمرات وي در طول نيمسال محاسبه نمي‌گردد؛ بلكه قوۀ تحليل، ذهن نقاد، توانايي در نگارش علمي و در نهايت، التفات وي به تفاوت ميان بيان علمي و غيرعلمي مطالب و به بياني گوياتر، ميزان هماهنگي دانشجو با اهداف تعريف شده در آموزش درس با امتحانهاي مختلف كشف مي‌شود. بجز امتحان پايان نيمسال كه از ضوابط ادارۀ امتحانات پيروي خواهد كرد، اگر با شركت در يكي از امتحانها توانايي دانشجو آشكار شد، شركت در امتحانهاي ديگر براي او اختياري خواهد بود. بدين سان، هدف از نمره دادن به برگه‌هاي امتحاني، تنها به دست دادن برآوردي از وضعيت تحصيلي دانشجو به خود او خواهد بود. كاربرد هر گونه كتاب يا جزوه، هر گونه مشورت، يا هر كاري ديگر از اين قبيل در هنگام امتحان مجاز است. در مواردي كه مشاهده شود كسي مطلبي را نوشته است كه خود به درستي از معنايش آگاه نيست، يا رونويسي ناقص و نامفهومي را بدون افزودن تحليل خويش در ميان آورده، يا قولي را به خطا به كسي نسبت داده، از آنجا كه اين كار سرسري و غير مسئولانه در بر دارندۀ هيچ سودي براي وي نيست و گونه‌اي توهين به مدرس است، برگۀ وي تصحيح نخواهد شد. در برابر، دانشجويان نيز اخلاقاً موظفند از انتقاد علمي و ارزشيابي مدرس فرونگذارند.

٥ـ٢ـ  بارم نمره‌ها:

٥ـ٢ـ١ـ  نمره‌هاي اصلي: هر يك از پنج تكليف: ١۰ نمره، امتحان پايان ترم: ٣٠ نمره، رعايت شئون دانشوري: ٢٠ نمره [جمعا ١٠٠ نمره].

٥ـ٢ـ٢ـ  نمره‌هاي ارفاقي: حضور فعال و پرسشگري در كلاس، يا هر كار ديگري كه زمينه‌ساز مطالعۀ مدرس شود: ١٠ نمره، ارتباط خارج از كلاس با مدرس: ١٠ نمره، كار مطالعاتي: ٣٠ نمره؛ تسلط در كاربرد رايانه و نرم‌افزارهايي كه معرفي مي‌شود، ٥٠ نمره.

نمره‌ها بر مبناي ١٠٠ محاسبه خواهد شد. مراد از رعايت شئون دانشوري، آموختن شيوۀ بحث و انتقاد صريح و بي‌تملق در عين رعايت احترام، دوري جستن از شيوه‌هاي بيان عوامانه و غير علمي مباحث، دوري جستن از كارهاي بي‌ضابطه و نگرشهاي سرسري به مسايل، و بي‌دقتي در زمينۀ مطالب اعلام شده در بارۀ درس، امتحان، محل برگزاري درس و هر امري مانند آنهاست. كار مطالعاتي دانشجو نيز، كه البته مطابق برنامه پيش خواهد رفت، مي‌تواند نگارش يك برگۀ تحقيقاتي (در حدود ٤٠٠ ـ ٨٠٠ كلمه)، ترجمۀ يك متن لاتين يا عربي (با حجمي در حدود ٣٠٠٠ كلمه) و خلاصه‌اي (در حدود ٢٠٠٠ كلمه) از يك مقاله يا بخشي از كتابي (با حجمي در حدود ١٠٠ صفحه باشد). در هر مورد، بهتر است نخست با مدرس نيز مشورت به انجام رسد. از پيشنهادهاي دوستان هم استقبال مي‌گردد.

٦ـ برنامۀ زمان‌بندي:

٧ـ منابع:

٧ـ١ـ  توضيحات:

٧ـ١ـ١ـ   مطالعۀ منبعي كه با * مشخص شده، براي امتحان الزامي است.

٧ـ١ـ٢ـ   منابع ديگر براي مطالعۀ علاقه‌مندان معرفي شده‌اند.

٧ـ١ـ٣ـ   افزون بر اينها، به تناسب موضوعات جزيي‌تر، همواره منابعي نيز در كلاس معرفي خواهد گشت.

٧ـ٢ـ  معرفي منابع:

٧ـ٢ـ١ـ  كتابهاي فارسي:

انيس، ليندا فريل، فن مطالعه، ترجمۀ علي صلحجو، تهران، مركز نشر دانشگاهي، ١٣٧٣ش؛ بالدريج، ؟، روشهاي مطالعه، ترجمۀ علي اكبر سيف، تهران، رسد، ١٣٥٨ش؛ پاكتچي، احمد، درس‌گفتارهاي روش تحقيق در دانشگاه امام صادق (ع)، به اهتمام فرهنگ مهروش، منتشر نشده*؛ پين، الين و ويتاكر، لزلي، مهارتهاي ضروري مطالعۀ موفق، ترجمۀ فاطمۀ محمدي، شيراز، ١٣٨١ش؛ دلجو رنگياني، شريعت، شيوه‌هاي يادگيري و مطالعه، تهران، مؤسسۀ فرهنگي تكوك زرين/ مركز برنامه‌ريزي و آموزش نيروي انساني، ١٣٨١ش؛ ساماران، شارل، روشهاي پژوهش در تاريخ، ترجمۀ ابوالقاسم بيگناه و ديگران، مشهد، ١٣٧١ش؛ صلحجو، علي، پژوهش و نگارش، تهران، آگاه، ١٣٦٨ش؛ فايربايرن، گوين، هنر مطالعه در دانشگاه، ترجمۀ شيرزاد فلاح آزاد، تهران، شركت توسعۀ كتابخانه‌هاي ايران، ١٣٨٢ش؛ موگهي، عبدالرحيم، روش فيش‌برداري و دسته‌بندي مطالب، قم، دفتر تبليغات اسلامي، ١٣٧٦ش؛

٧ـ٢ـ٢ـ   كتابهاي لاتين:

Barzum, Jaques& Graff, Henry, The Modern researcher, Philadelphia: Harcourt Brace Jovanovich, 1992; Id, The modern researcher, Philadelphia, Harcourt Brace Jovanovich, 1992; Bloom, Lynn Z., The Essay connection: readings for writers, Boston: Houghton Mifflin Company, 1998; Context and method in qualitative research, edited by Gale Miller and Robert Dingwall, London: SAGE, 1997; Golden-Biddle, Karen, Composing qualitative research, Thousand Oaks, CA., Sage, 1997; Lester, James D., Writing research papers, Dallas, Scott/ Foresman, 1976; McCrimmon, James McNab, Writing with a purpose, Boston, Houghton Mifflin Company, 1972; Ries, Juanne B.& Leukefeld, Carl G., The research funding guidebook: Getting it, managing it, and renewing it, Thousand Oaks, CA., Sage, 1997; Weidenborner, Stephen, Writing research papers: a guide to the process, New York, St. Martin's Press, 1982;

٧ـ٢ـ٣ـ   منابع اينترنتي (مراجعه به اين سايتها براي آگاهي از متدهاي جديد كمي و كيفي پژوهش توصيه مي‌شود):

"How to Write a Scientific Paper",

http://members.verizon.net/~vze3fs8i/air/airpaper.html;

"How To Write A Scientific Paper",

http://www.improb.com/airchives/paperair/volume2/ v2i5/howto.htm;

"Internet resources for scientific writing",

http://pubs.acs.org/subscribe /journals/ci/31/special/02sb_inet .html;

"Introduction to Journal-Style Scientific Writing",

http://abacus.bates.edu/~ganderso/biology/resources/writing/HTWgeneral.html;

"Logical fallacies in scientific writing", http://mason.gmu.edu/ ~arichar6/logic.htm;

"Online Resources for Scientific Writing",

http://www.reed.edu/~mgeselbr/ Chem212/Writing.html;

"Scientific writing guides", http://www.library.adelaide.edu.au/guide/sci/Generalsci/sciwrit .html;

"Scientific Writing Tips",

http://wwwcivm.mc.duke.edu/civmResources/iplHelp/writing.tips/writing.tips.html;

"The Craft of Scientific Writing", http://www.writing.eng.vt.edu /csw.html;

"The Science of Scientific Writing",

http://www.mang.canterbury.ac.nz/courseinfo/AcademicWriting/Scientific.htm;

 "The Science of Scientific Writing",

http://www.americanscientist.org /template/AssetDetail/assetid/23947;

"Writing@CSU: Writing Guide",

 http://writing.colostate.edu/ references/processes/science/index.cfm.

روش تحقيق

جلسۀ اول: كليات

١ـ تحرير محل نزاع .................. ٣٠ دقيقه

١ـ١ـ  معناي تحقيق

١ـ١ـ١ـ   تفاوت تحقيق با مطالعه

١ـ١ـ٢ـ   معناي غلط تحقيق در عرف آكادميك ايران: هر كار دانشگاهي غير از تدريس

١ـ٢ـ  تعريف تحقيق

١ـ٢ـ١ـ   تعريف مطالعۀ علمي

١ـ٢ـ١ـ١ـ استاندارد بودن

١ـ٢ـ١ـ٢ـ دقت

١ـ٢ـ١ـ٣ـ برخورد علمي

١ـ٢ـ٢ـ   تعريف تحقيق

١ـ٢ـ٢ـ١ـ تحقيق يك مطالعۀ علمي است.

١ـ٢ـ٢ـ٢ـ در اين مطالعه عنصر نوآوري شرط است.

١ـ٣ـ  دامنۀ كاربرد آن

١ـ٣ـ١ـ   مقدمه: دسته‌بندي دانشها به ديسكريتيو و نرماتيو

١ـ٣ـ٢ـ   آموزشهاي روش تحقيق، تنها در حوزۀ علوم ديسكريپتيو كاربرد دارد.

١ـ٤ـ  فايدۀ روش تحقيق

١ـ٤ـ١ـ   قابل استفاده كردن محصول در همه جا و براي همۀ محققان از طريق قابل انتقال كردنش

١ـ٤ـ٢ـ   آموزش درست انديشيدن

١ـ٤ـ٢ـ١ـ برخورد صحيح با مسايل (Critical Thinking)

١ـ٤ـ٢ـ٢ـ آموختن راه انديشه: كسي كه روش تحقيق نداند، در بارۀ مسايل پيچيده‌تر از يك حد، نمي‌تواند فكر كند.

٢ـ جايگاه تحقيق و محقق در صحنۀ اجتماع .............. ٣٠ دقيقه

٢ـ١ـ  جايگاه اداري

٢ـ١ـ١ـ   وجود استاداني مشغول به تحقيق در دانشگاههاي دنيا، جدا از استادان آموزشي، با وظايف تعريف شده

٢ـ١ـ٢ـ   عدم برخورداري اينان از توانايي براي تدريس و اساسا، رفتارها و نوشتارها و برخوردهايي متفاوت

٢ـ٢ـ  ارتباطات محققانه

٢ـ٢ـ١ـ   مجلات پژوهشي بسيار گرانند و هر مقاله‌اي را چاپ نمي كنند و شوراهاي نظارت فعالي دارند.

٢ـ٢ـ٢ـ   قيمت اين مجلات بسيار بالا و تيراژ آنها بسيار اندك است.

٢ـ٢ـ٣ـ   در هر زمينه، تعداد محققان در سطح دنيا بسيار كم است.

٢ـ٢ـ٤ـ   محققان خيلي دير فردي را به جمع خود راه مي‌دهند، همديگر را مي‌شناسند و گروه بسته‌اي دارند.

٢ـ٣ـ  زندگي سخت فردي

٢ـ٣ـ١ـ   تحقيق، شغلي شبانه روزي

٢ـ٣ـ٢ـ   محقق، فردي عادت كرده به خلق و خويي سخت و غير قابل تحمل براي ديگران

٢ـ٣ـ٣ـ   يك محقق وقتي هزارمين مقالۀ خود را مي‌نويسد، باز هم احساس وحشت و سختي دارد.

٢ـ٣ـ٤ـ   خانواده، جامعه و حتي ديگر محققان خيلي از اوقات نمي‌توانند پيچيدگيها و سختيهاي كار يك محقق را درك كنند.

٢ـ٣ـ٥ـ   او حاصل عمر خود را در چند برگه مي‌نويسد و تا مدتها بعد، عقيم مي‌شود.

٢ـ٣ـ٦ـ   تنها كساني در اين عرصه مي‌مانند كه بيماري پژوهش داشته باشند.

٣ـ دانشهاي مرتبط با مهارتهاي تحقيق و پيجويي جايگاه آموزش آنها در ايران ........ ٤٠ دقيقه

٣ـ١ـ  فلسفۀ علم (مباحث Scientific Method) ← مغفول و تنها قابل آموزش براي عده‌اي خاص از رشته‌ها

٣ـ١ـ١ـ   چرا روش علمي بر روشهاي تحليل اطلاعات در عصر پيشامدرن برتري دارد؟

٣ـ١ـ٢ـ   آيا مي‌توان در موضوعات تاريخي و مانند آن، همانند علوم زيستي، فيزيك و...، روش تجربي داشت؟

٣ـ١ـ٣ـ   آيا ساختارهاي ثابتي وجود دارند كه بتوان يك پديدۀ متغير مانند جريانهاي تاريخي و... را بر پايۀ ثبات آنها مطالعه كرد؟

٣ـ٢ـ  مهارتهاي گردآوري اطلاعات (Data Gathering) ← فردي و وابسته به تجربيات ناقص خود شخص

٣ـ٢ـ١ـ   استفاده از كتابخانه‌ها (روشهاي طبقه‌بندي در كتابخانه‌ها و روشهاي بازيابي كتاب)

٣ـ٢ـ٢ـ   استفاده از فهرستها (فهرست نسخ خطي و چاپي، كاتالوگها، ...)

٣ـ٢ـ٣ـ   كتابهاي مرجع (هندبوكها، دائرۀالمعارفها، ديكشنريها، تساروسها، پروپدياها، اعلام شناسيها...)

٣ـ٢ـ٤ـ   نمايه‌ها (كتابها، مجلات، اسناد، روزنامه‌ها...)

٣ـ٢ـ٥ـ   امكانات ديجيتال (كتابخانه‌ها، سايتها، كاتالوگها، موتورهاي جستجو، استراتژيهاي جستجو...)

٣ـ٣ـ  مهارتهاي نگارش علمي (Skills Scientific Writing) ← مغفول

٣ـ٣ـ١ـ   اقدامات اوليه: روشهاي عملي براي انتخاب موضوع، محدود كردن آن، مطالعۀ اوليه...

٣ـ٣ـ٢ـ   مطالعۀ منابع و درك مطلب از آنها به شكل صحيح و كامل

٣ـ٣ـ٣ـ   تهيۀ اجزاي مقاله: پاراگراف بندي، توسعۀ پاراگراف، مستند سازي...

٣ـ٣ـ٤ـ   استانداردهاي نگرش به موضوع و نگارش در بارۀ آن

٣ـ٤ـ  مهارتهاي تحليل اطلاعات (Methodology) ← بدآموزي

٣ـ٤ـ١ـ   رويكردها (ساختارگرا، كاركردگرا، تكامل گرا...)

٣ـ٤ـ٢ـ   روشها (تحليل تاريخي، تحليل محتوا، نقد متن... و به طور كلي، عموم روشهاي كمي و كيفي)

٣ـ٥ـ  مهارتهاي عرضه ← واگذارده به تجربيات ناقص خود شخص

٣ـ٥ـ١ـ   ارايۀ يك مقاله در يك سمينار

٣ـ٥ـ٢ـ   پيدا كردن يك حمايت كنندۀ مالي براي پروژه‌هاي علمي در سطح جهاني

٣ـ٥ـ٣ـ   ارايۀ مقاله در يك مجله، دائرۀالمعارف...

٣ـ٥ـ٤ـ   ارايۀ ديجيتال

روش تحقيق و آمار

جلسۀ دوم: انتخاب و محدود كردن عنوان (اولين جلسۀ بحث از پيش نيازهاي تحقيق)

١ـ كليات ......... ٣٠ دقيقه

١ـ١ـ  مرور

١ـ١ـ١ـ   معناي تحقيق، تفاوت آن با مطالعه و ضرورت روشمندي و استاندارد بودن براي آن

١ـ١ـ٢ـ   دامنۀ كاربرد تحقيق

١ـ١ـ٣ـ   جايگاه محقق در صحنۀ اجتماع

١ـ١ـ٤ـ   فنون و دانشهاي مرتبط با تحقيق در ايران

١ـ٢ـ  بحث امروز

١ـ٢ـ١ـ   مباحث فلسفي روش تحقيق را وامي‌نهيم.

١ـ٢ـ٢ـ   با سخن از پيش‌نيازها (كليۀ مراحل پيش از آغاز كار تحقيقي) شروع مي‌كنيم.

١ـ٢ـ٣ـ   پيش‌نيازها، زير مجموعۀ بحث از مهارتهاي نگارش است.

١ـ٢ـ٤ـ   اولين موضوع در اين زمينه، انتخاب و محدود كردن موضوع است.

٢ـ محدود كردن عنوان (موضوع يابي و مسايل خاص آن)

٢ـ١ـ  اهميت مسأله ........... ٣٠ دقيقه

٢ـ١ـ١ـ   كار فانتزي نيست و مسير را روشن خواهد كرد و به يك معنا سخت‌ترين قسمت راه است.

٢ـ١ـ٢ـ   به معناي تعيين پرسشهاي ما در كار و فرضياتي است كه براي پاسخ بدانها در ذهن پروده‌ايم.

٢ـ١ـ٣ـ   اگر عنوان به درستي محدود نشود، امكان نظريه‌پردازي نخواهد بود و تنها به كلي‌گويي مي‌انجامد.

٢ـ١ـ٤ـ   از ديد يك محقق، يا نبايد به يك مسأله پرداخت، و يا بايد حق آن را ادا كرد.

٢ـ١ـ٥ـ   با پرهيز از بلندپروازيها، بايد نخست يك مسأله را به پايان برد و سپس ادامه را در قالب تحقيق ديگر پي گرفت.

٢ـ٢ـ  ويژگيهاي يك عنوان مناسب ............... ٢٠ دقيقه

٢ـ٢ـ١ـ   كاربرد كلمات واضح و بدون ابهام (توضيح تفاوت روش يك محقق و هنرمند)

٢ـ٢ـ٢ـ   محدود بودن (زماني، مكاني، محتوايي)

٢ـ٢ـ٣ـ   نابهنجاري نداشتن از لحاظ تناسب با زمان و مكان، اصطلاحات علمي

٢ـ٢ـ٤ـ   برخورداري از قابليت بازيابي

٢ـ٢ـ٥ـ   تناسب موضوع با امكانات فردي

٢ـ٢ـ٥ـ١ـ تحصيلات فرد

٢ـ٢ـ٥ـ٢ـ زبان خارجي

٢ـ٢ـ٥ـ٣ـ بودجۀ شخصي

٢ـ٢ـ٥ـ٤ـ ضرورتهاي زندگي فرد

٢ـ٢ـ٦ـ   تناسب موضوع با امكانات محلي ........ ٢٠ دقيقه

٢ـ٢ـ٦ـ١ـ كتابخانه‌ها

٢ـ٢ـ٦ـ٢ـ وجود اصل سوژه در محل در صورت لزوم

٢ـ٢ـ٦ـ٣ـ نيازها به انجام گرفتن اين پژوهش

٢ـ٢ـ٦ـ٣ـ١ـ   نبايد به نيازهاي دور دست بي‌توجهي كرد.

٢ـ٢ـ٦ـ٣ـ٢ـ   نبايد نيازهاي فوري را به نفع نيازهاي دوردست از كف داد.

٢ـ٢ـ٦ـ٣ـ٣ـ   شيوۀ جمع ميان اين دو: تدوين برنامۀ پژوهشي توسط موسسات

روش تحقيق

جلسۀ سوم: مطالعۀ اوليه (دومين جلسۀ بحث از پيش نيازها)

٣ـ كارهاي لازم براي انتخاب عنوان ...................... ١٠ دقيقه

٣ـ١ـ  مهمترين گام: مطالعات اوليه

٣ـ١ـ١ـ   مطالعۀ مقالات دائرۀالمعارفي ............. ٣٠ دقيقه

٣ـ١ـ١ـ١ـ فايدۀ دائرۀالمعارفها

٣ـ١ـ١ـ١ـ١ـ   به روز بودن

٣ـ١ـ١ـ١ـ٢ـ   فشرده بودن (ارايۀ اطلاعات فراوان با حجم اندك و دسترسي سريع)

٣ـ١ـ١ـ١ـ٣ـ   آشنا كردن ما با زمينۀ بحث و حوزه‌هاي مرتبط با مسأله‌اي كه در ذهن داريم.

٣ـ١ـ١ـ١ـ٤ـ   معرفي گستردۀ منابع مرتبط

٣ـ١ـ١ـ١ـ٥ـ   آشنا كردن ما با پرسشهايي كه جاي طرح دارند.

٣ـ١ـ١ـ٢ـ انواع دائرۀالمعارفها

٣ـ١ـ١ـ٢ـ١ـ   دائرۀالمعارفهاي عمومي

٣ـ١ـ١ـ٢ـ٢ـ   دائرۀالمعارفهاي تخصصي

٣ـ١ـ٢ـ   پروپديا .... ٣٠ دقيقه

٣ـ١ـ٣ـ   كتابشناسيها

٣ـ١ـ٤ـ   هندبوكها

٣ـ١ـ٤ـ١ـ تعريف

٣ـ١ـ٤ـ٢ـ شباهتها و تفاوتهاي هندبوكها با دائرۀالمعارفها

٣ـ٢ـ  مشاوره .................. ٣٠ دقيقه

٣ـ٣ـ  روشهاي نامعمول: كوبيدن راههاي نرفته و همواره كردن جاده‌ها

٣ـ٤ـ  تهيۀ پرسشها و فرضيات

٣ـ٤ـ١ـ   يادداشت كردن تعداد زيادي پرسش در بارۀ مسألۀ مورد نظر

٣ـ٤ـ٢ـ   حذف يك تعداد از آنها، دسته‌بندي پرسشها و تحويل مابقي به سه و حد اكثر چهار پرسش اصلي

٣ـ٤ـ٣ـ   طبقه‌بندي و اولويت بندي پرسشها

٣ـ٤ـ٤ـ   تهيۀ فرضيات بر پايۀ همان پرسشها

٤ـ بازنگري در عنوان (بحث آزاد): آيا همواره و تا انتهاي زمان نگارش تحقيق، بازنگري در عنوان آن مجاز است؟

روش تحقيق

جلسۀ چهارم: ادامۀ بحث از مطالعۀ اوليه (جلسۀ سوم از بحث پيش‌نيازها)

١ـ