|
سیاستگذاریهای امتحانات
و ارزشیابی
امتحان تنها سنجش
تحصیلی، و تنها کارکردش نمره نیست. پیش از هر چیز،
آموزش هنجارهای تحصیل صحیح است. مدرسی که از
محفوظات میپرسد، نگرش دانشجو را نسبت به اصل علم
دچار اختلال خواهد کرد. نوع فهم دانشجو، بستگی به
نوع ارزشیابی دارد. امتحان ضعیف تنها دانشجویان را
به حق یا ناحق میسنجد. امتحان مطلوب، وی را
میآموزاند. امتحان ایدهآل، برای مدرس هم آموزنده
است و سبب میشود همگی به رشد رسند. امتحان باید
چنان باشد که فعالیت دانشجو را در خلال مدتی
طولانی بنمایاند، نه مطالعات او را در یک شب. برای
برخی امتحان من سادهترین، و برای برخی سختترین
است و در هر حال، هیچ یک استرس شب امتحان را تجربه
نخواهند کرد؛ اولا، از طریق امتحان ماهانه و
میانترم که معمولا در منزل بدان پاسخ میگویند،
با شیوۀ پرسشها آشنا شدهاند؛ ثانیا، توجه به
فعالیتهای کلاسی و معیارهای دیگر، تا حد زیادی به
آنها میقبولاند که امتحان پایانترم تعیین
کنندهترین عامل در نمرۀ قبولی آنها نیست. کارکرد
دیگر امتحان، فهماندن این نکته به دانشجوست که
کجاها هیچ نمیداند، بنا بر این باید نمره را دقیق
داد. در مقام کمرنگ کردن کارکرد تنبیهی امتحان در
ضمن پابندی به این روش، میکوشم معیارهای کاملا
مشخصی برای نمره و ارفاق داشته باشم و به دانشجو
نیز نمرۀ دقیق و میزان و معیار ارفاق را اعلام
کنم.
«دیدگاههای کلی من
در زمینۀ آموزش»، بند چهارم از بخش پ
استراتژیهای من
در امتحانات
1ـ
مقدمه
1ـ1ـ
منابع تجربۀ من در تدوین
استراتژیهای امتحان
1ـ1ـ1ـ
مباحث علمی مطرح در روانشناسی
تربیتی در ذیل عنوان «سنجش و ارزیابی»، همچون:
1ـ1ـ1ـ1ـ
تأکید
بر عنصر فهم و رشد تفکر نقاد
1ـ1ـ1ـ2ـ
لزوم
اعتلای سطح شناخت (یادگرفتن، فهم روابط ظاهری، به
کار بستن، ارجاع به مبانی، نقادی)
1ـ1ـ1ـ3ـ
محاسبۀ
ضریب دشواری سؤالات و تطبیق سؤالات استاندارد با
فضای محیط بر پایۀ آن
1ـ1ـ2ـ
سیستم دانشگاه امام صادق (ع)
1ـ1ـ2ـ1ـ
امتحانهای
شهری (ماهانه) و امتحان میان ترم
1ـ1ـ2ـ2ـ
اصل
وجود نمرات منفی
1ـ1ـ2ـ3ـ
نمره
برای مباحثه
1ـ1ـ2ـ4ـ
نظرسنجی
آموزشی (امتحان مدرس)
1ـ1ـ3ـ
تجربۀ کلاسداری استادان بزرگ در
طول تحصیل
1ـ1ـ3ـ1ـ
تدریس
بر مبنای برنامۀ زمانبندی: دکتر پاکتچی
1ـ1ـ3ـ2ـ
تدریس
بر مبنای طرح درس: دکتر ایوبی
1ـ1ـ3ـ3ـ
تکثیر
نکات مهم درسی و ارایۀ هفتگی در یک برگه به
دانشجویان: دکتر دهقانی
1ـ1ـ3ـ4ـ
توجه
به اهمیت سؤالات در کلاس: حضرت امام خمینی (ره)،
آیت الله عمید زنجانی و دکتر عادل آذر
1ـ1ـ3ـ5ـ
سؤالات
مفهومی در امتحانات: دکتر پاکتچی، حجةالاسلام دکتر
مصطفوی
1ـ1ـ3ـ6ـ
کارکرد
امتحان: حجة الاسلام دکتر رجحان و دوستم آقای دکتر
عندلیبی
1ـ1ـ4ـ
تجربیات شخصی
1ـ1ـ4ـ1ـ
اعطای
نمره به طراحی سؤالات دانشجویان در آخر هر جلسه
1ـ1ـ4ـ2ـ
سنجش
دانشجو بر پایۀ سوابق وی و ارزیابی میزان رشدش، نه
سنجش با دیگران
1ـ1ـ4ـ3ـ
روشهای
رایج در دانشگاه امام صادق (ع)، سختگیریهایش برای
حفظ حرمت قانون، و بازنگریهای من
1ـ2ـ
مبانی
1ـ2ـ1ـ
امتحان، مدرس را هم میسنجد.
1ـ2ـ2ـ
درسی که برای امتحانش بتوان یک شبه
خواند و نمره آورد، درست تدریس نشده است.
1ـ2ـ3ـ
درسی که از یاد برود، محفوظات بوده
است، و نه درس.
1ـ2ـ4ـ
نگرش دانشجو به علم، صد در صد
متأثر از نوع امتحان و ارزیابی ماست.
1ـ2ـ5ـ
انواع امتحان
1ـ2ـ5ـ1ـ
امتحان
معمولی تنها میسنجد.
1ـ2ـ5ـ2ـ
امتحان
متعالی به دانشجو ضمن امتحان آموزش هم میدهد.
1ـ2ـ5ـ3ـ
امتحان
اعلی به مدرس هم میآموزاند.
1ـ2ـ6ـ
لزوم تأکید بر بُعد تربیتی درس
1ـ2ـ6ـ1ـ
لزوم
آموزش وجدان کاری و انضباط اجتماعی
1ـ2ـ6ـ2ـ
به
طور کلی تأکید بر بعد عاطفی درس و احساس مسئولیت
یافتن در ازای علم
1ـ2ـ6ـ3ـ
نفی
روحیۀ باری به هر جهت بودن و همه چیز را شوخی و
مسخره گرفتن
1ـ2ـ6ـ4ـ
تأکید
بر عنصر عشق و علاقه در علم آموزی و لزوم تربیت
فرد علاقهمند به ٢
واحد، نه همۀ درسها
1ـ2ـ6ـ5ـ
لزوم
پرهیز از تربیت بچه مثبتها
1ـ2ـ6ـ5ـ1ـ
نفی روحیۀ «درس برای نمره»
1ـ2ـ6ـ5ـ2ـ
نفی رونویسیهای نامفهوم
2ـ
استراتژیها در طرح سؤال
(در توضیحات بالای برگههای امتحانی طول ترم،
همیشه به دانشجو اعلام میشوند)
2ـ1ـ
تأکید بر عنصر فهم و درک، نه صرف
رونویسی
2ـ2ـ
تأکید بر معیارهای کیفی سنجش، و نه
معیارهای کمی
2ـ3ـ
سؤال باید دانشجو را به چالش بکشد
و او را به فکر واداراد.
2ـ4ـ
سؤال باید گونهای طرح شود که بر
اصول تربیتی درس، تأکید رود:
2ـ4ـ1ـ
تشویق به وفق یافتن با
استانداردها، و نه تلاش برای برساختن
استاندارد(؟!)های جدید فردی
2ـ4ـ2ـ
تشویق به انضباط علمی و آموزش اصول
نگارش (نگارش یک دانشجو و فرد عامی باید فرق کند).
2ـ4ـ3ـ
ترویج بیطرفی علمی و دوری از تعصب
2ـ4ـ4ـ
ترویج پرهیز از بستههای جوابهای
از قبل آماده، کوتهفکری و سادهاندیشی
2ـ4ـ5ـ
دوری از تقلب و کارهای کثیفی از
این دست که در شأن دانشجو نیست.
3ـ
استراتژیها در ارایۀ امتحان
3ـ1ـ
برنامهریزی برای کاهش استرس
3ـ1ـ1ـ
از طریق کثرت تعداد آزمونها و آشنا
شدن دانشجویان با ماهیت آن
3ـ1ـ2ـ
تعدد بخشیدن به عوامل مؤثر در نمره
3ـ1ـ3ـ
ایجاد فضا برای ارتباط خارج از
کلاس (وقت ملاقات، ایمیل، حضور در کلاسها بعد از
درس و نرفتن به دفتر...)
3ـ1ـ4ـ
تعریف ابتکاری نمرۀ رسمی، در برابر
نمرۀ واقعی (بعدا توضیح داده خواهد شد)
3ـ2ـ
تشویق به تأمل
3ـ2ـ1ـ
طولانی کردن زمان امتحان، به منظور
ایجاد وقت بیشتر برای تأمل
3ـ2ـ2ـ
معمولا، طرح تعداد زیادی سؤال
اختیاری (گاه با تعیین سؤالات انتخابی، گاه با
تعیین مجموع بارم)
3ـ2ـ3ـ
استفاده از روش کتاب باز برای
تشویق دانشجو به مطالعه، حتی در وقت امتحان و
نوشتن
3ـ2ـ4ـ
تشویق دانشجو به مشورت برای هر
سؤال با دیگران (بر عکس سیستمهای بسته و فردی)
3ـ3ـ
توجه به مشکلات دانشجو در زمان
امتحان، مثل تعیین وقت بیشتر برای پاسخ (با توجه
به ضعف قانون امتحانهای همزمان)
4ـ
استراتژیها در تصحیح برگۀ امتحانی
4ـ1ـ
لزوم موشکافی، به منظور فهماندن
نمرۀ واقعی دانشجو به وی (امتحان غیر دقیق، از جهل
ضعیفان پرده برنمیدارد)
4ـ2ـ
اصل کلی:
4ـ2ـ1ـ
مطلبی که درست بیان نشود، درست و
علمی فهم نشده است.
4ـ2ـ2ـ
بیان مطالب علمی به زبان افراد غیر
آکادمیک و اهل مطالعۀ عمومی، مقبول نیست.
4ـ3ـ
توجه به انضباط ظاهری، خوشخطی و
طبقهبندی مطالب در ارایه
4ـ4ـ
توجه به میزان پرهیز دانشجو از
«بستههای جواب آماده»:
4ـ4ـ1ـ
حرفهای کلیشهای
4ـ4ـ2ـ
توضیحات بیملاک و صفحه پرکن
4ـ4ـ3ـ
تقلبها (که باز نوعی تکرار حرفهای
دیگران است)
4ـ5ـ
توجه به مبانی نگارش علمی
4ـ5ـ1ـ
اصول نگارش «پاراگراف»
4ـ5ـ2ـ
رعایت علائم نگارشی (سجاوندی)
4ـ5ـ3ـ
فهم صحیح منابع و دقت در پذیرش
مسئولیت ارجاع به مراجع، یادکردها، نقل قولها...
4ـ5ـ4ـ
صحت مطالب
4ـ5ـ5ـ
استدلالی بودن مطالب و سیر منطقی
استدلالها
4ـ5ـ6ـ
نپرداختن به مطالب غیر ضروری
4ـ5ـ7ـ
اختصاص صحیح حجم به بخشهای مختلف
مطالب
4ـ5ـ8ـ
نوآوریها
5ـ
استراتژیها در
بازنگری (امتحانهای طول
ترم، با روشی خاص بازنگری میشوند)
5ـ1ـ
فرصت دادن به دانشجو برای رفع
اشکالات، و سنجش میزان استقبال او از این فرصت (در
امتحانات طول ترم)
5ـ2ـ
توجه به میزان پیشرفت دانشجو در
خلال مدت تحصیل
5ـ3ـ
تلاش برای برقراری ارتباط عاطفی
موفقتر با دانشجو از خلال این رفت و آمد برگهها
6ـ
استراتژیها در ارفاق و تنبیه
6ـ1ـ
اصول
6ـ1ـ1ـ
لزوم تعیین مقدار دقیق ارفاق و
تنبیه:
6ـ1ـ1ـ1ـ
ارفاق
نباید به نحوی باشد که سبب شود آگاهی دانشجو از
سطح علمی واقعیش کاستی پذیرد.
6ـ1ـ1ـ2ـ
ارفاق
نباید در دانشجو ایجاد غرور کاذب کند.
6ـ1ـ1ـ3ـ
تنبیه
نباید چنان بیحساب باشد که دانشجو با نظر به آن
از تواناییهای خود ناامید شود.
6ـ1ـ2ـ
لزوم مشخص بودن معیار
6ـ1ـ3ـ
تنبیه وقتی جایز است که تذکرات جدی
و متعدد فراموش شده باشد (در اغلب موارد، اکتفا به
تذکر).
6ـ1ـ4ـ
تنبیه تنها وقتی صورت میگیرد که
اصول اخلاقی ـ تربیتی درس خدشهدار شود.
6ـ2ـ
معیارهای ارفاق:
6ـ2ـ1ـ
رعایت شئون دانشوری
6ـ2ـ2ـ
جدید العهد بودن با مدرس
6ـ2ـ3ـ
سوابق درخشان (کسب هدیۀ پژوهشی
پایان دوره)
6ـ2ـ4ـ
جهش ناگهانی و به خود آمدن
6ـ2ـ5ـ
رعایت قواعد مطلوب
6ـ2ـ5ـ1ـ
معیارهای
انضباطی نگارش
6ـ2ـ5ـ2ـ
چرکنویس
منظم و اصولی
6ـ2ـ5ـ3ـ
طبقهبندیها
6ـ2ـ5ـ4ـ
وضوح
و صراحت جواب
6ـ2ـ5ـ5ـ
اعتراف
به جهل...
6ـ2ـ6ـ
موارد خاص
6ـ2ـ6ـ1ـ
نمونهها:
بیماریهای خود فرد یا نزدیکان درجۀ اول...
6ـ2ـ6ـ2ـ
نکته:
در برخی موارد (مثل بیماری افسردگی)، سبب ارفاق به
شخص در قالب دیگری اعلام میشود.
6ـ2ـ7ـ
ضریب دشواری پرسشها
6ـ2ـ7ـ1ـ
در
قالب «ارفاق» به دانشجو اعلام میشود تا نقض غرض
نشود و دانشجو نپندارد حق اوست.
6ـ2ـ7ـ2ـ
هدف
از آن، تطبیق یک امتحان استاندارد، با شرایط خاص
بومی است.
6ـ2ـ7ـ3ـ
حاصل
ضرب هر عددی در صفر، صفر است! (به نمرات زیر ١
تعلق نمیگیرد).
6ـ3ـ
معیارهای تنبیه
6ـ3ـ1ـ
حضور نیافتن در کلاسهای جبرانی درس
و جلسات اول و آخر ترم
6ـ3ـ2ـ
به تعطیلی کشاندن کلاس درس در
هماهنگی با دیگر دانشجویان
6ـ3ـ3ـ
تقلب در امتحانات
6ـ3ـ4ـ
غلط املایی
6ـ3ـ5ـ
نوشتن جملات یاوه و مهمل تنها برای
پر کردن صفحه
6ـ3ـ6ـ
پابند نبودن به اخلاق دانشوری، در
زمینههای:
6ـ3ـ6ـ1ـ
آرایش
عرفی ظاهر (با دمپایی کلاس آمدن، جوراب نپوشیدن،
آرایشهای زننده و مبتذل و خلاف شأن دانشگاه...)
6ـ3ـ6ـ2ـ
صحبت
کردن یا نگارش بیادبانه و خلاف شأن دانشوران
6ـ3ـ6ـ3ـ
مطالبۀ
نمره و گرفتن وقت مدرس به صحبت در بارۀ اموری از
این دست در گاه و بیگاه
6ـ3ـ6ـ4ـ
ایجاد
مزاحمت برای حریم خصوصی مدرس در منزل برای کسب
نمره
6ـ3ـ7ـ
شکست حریم و تقدس کلاس
6ـ3ـ7ـ1ـ
موبایل
روشن
6ـ3ـ7ـ2ـ
مزاحمت
برای کلاس ضمن تدریس
6ـ3ـ7ـ3ـ
توهین
به دانشجویانی که در آخر وقت سؤال می پرسند...
|
